Maidenhair fern

پرسیاوشان از نظر طبّ قدیم ایران، معتدل است. در طب گذشته از گیاه پرسیاوشان در درمان سرفه و علائم سرماخوردگی و ریزش منطقه‌ای مو استفاده می‌شد.

پرسیاوشان با نام علمی Adiantum capillus veneris گیاهی است علفی، سرخسی و پایا که در مناطق شمالی از جمله مازندران، گیلان و در تهران در مناطق شرق، غرب و جنوب غربی قابل مشاهده است.

این گیاه زیبا و چند ساله معمولاً در نقاط مرطوب، اماکن سایه دار و کم نور می‌روید. این گیاه در نواحی مدیترانه، اروپای مرکزی و جنوبی، آمریکا و ایران رشد می‌کند. برگ‌های آن شبیه برگ گشنیز بده و دارای دم‌برگ های بسیار نازک و دراز، شبیه مو می‌باشد.

پرسیاوشان دارای ریزومی خزنده است که ریشه‌هایی باریک از آن خارج می‌شود. برگ‌های این گیاه استفاده طبّی دارد.

نتایج حاصل از مطالعات گیاه شناسی قومی و یا بومی گیاه پرسیاوشان در منطقه نشان می‌دهد که این گیاه برای درمان سرماخوردگی، درمان تب و سرفه مفید است.

گیاه پرسیاوشان در گویش مازندرانی به نام‌های سیولنگه واش، گیلکی چاه سیالَک و سیالک، لری پَرِسیووَش و در گویش کردی با نام سیاوخشی قابل شناسایی است.

گیاه پرسیاوشان به فقر مواد آلی و عناصر کم مصرف، مقاومت خوبی را نشان می‌دهد و این گیاه از نظر نیازهای اکولوژیکی بسیار کم توقع است.

نتایج حاصل از مطالعات اتنوبوتانی گیاه پرسیاوشان در مازندران نشان می‌دهد که بیشترین استفاده از این گیاه برای درمان سرماخوردگی، درمان تب و سرفه و کم‌ترین مورد مصرف آن برای درمان سرخک در اطفال است.

گونه‌های داروئی

1) جوشانده: سه قاشق سوپ‌خوری برگ پرسیاوشان را در یک لیتر آب جوش بریزید و بگذارید به آرامی به مدت یک ساعت بجوشد. سپس آن را صاف کنید.

مقدار مصرف آن 3 تا 6 فنجان در روز است.

2) شربت سینه: مقدار 100 گرم پرسیاوشان خشک را با یک لیتر آب جوش و نیم کیلو شکر مخلوط کرده و به مدت شش ساعت بگذارید بماند سپس آن را با فشار از صافی بگذرانید و در داخل ظرفی بریزید تا کم کم ته نشین شود و بعد قسمت صاف شده‌ی روی آن را بردارید و با یک کیلو و نیم شکر و 80 گرم دیگر برگ پرسیاوشان مخلوط کرده و بجوشانید تا غلیظ شود.

مقدار مصرف این شربت دو قاشق غذاخوری تا چند بار در روز می‌باشد.

این شربت برای رفع سرفه و برونشیت استفاده می‌شود. ضمناً خلط و سینه را نرم کرده و باعث رفع اخلاط می‌شود.

3) دم کرده: مقدار 20 گرم برگ خشک پرسیاوشان را در یک لیتر آب بریزید و بگذارید به مدت یک ساعت بماند. سپس آن را صاف کنید.

پرسیاوشان از نظر طبّ قدیم ایران، معتدل است. در طب گذشته از گیاه پرسیاوشان در درمان سرفه و علائم سرماخوردگی و ریزش منطقه‌ای مو استفاده می‌شد.

1- درمان کننده‌ی بیماری‌های ریوی است.

2- اخلاط سینه را نرم کرده و دفع می‌کند.

3- اگر چند قطره از دم کرده‌ی آن را داخل بینی بچکانید، گریپ را از بین برده و بینی را باز می‌کند.

4- صفرا و بلغم را از معده و روده بیرون می‌کند.

5- کرم کش است.

6- ادرارآور است.

7- عادت ماهیانه را باز می‌کند.

8- برای رفع تنگی نفس بچه‌ها بسیار مفید است.

9- اسهال را بر طرف می‌کند.

10- تب بُر است.

11- در معالجه یرقان مؤثر است.

12- سنگ مثانه را دفع می‌کند.

13- برای تقویت مو و رشد موها، برگ تازه‌ی پرسیاوشان را به صورت پماد درآورده و روی سر بمالید یا این که از دم کرده‌ی آن استفاده کنید.

14- عرق آور است.

16- در هنگام زکام و سرماخوردگی از بخور پرسیاوشان استفاده کنید.

17- اگر پماد و یا دم کرده آن را به سر بمالید شوره سر را بر طرف می‌کند.

18- طحال و کلیه را تقویت می‌کند.

خاستگاه کندر آفریقای جنوبی  خصوصاً سومالی، عمان و یمن است. کندر از درختی به نام Olibanum به دست می‌آید. 

شهرت درخت کندر، به خاطر این است که پس از بریدن تنه‌اش به قسمت‌های کوچک‌تر، شیره‌ی سفید شیر مانندی از آن خارج می‌شود که این قطرات با گذشت کمتر یا بیشتر از دو هفته پس از از دست دادن رطوبتش و خشک شدن (غلیظ شدن) تبدیل به یک صمغ نارنجی - قهوه‌ای می‌شود که با نام  کندر (Frankincense ) شناخته می‌شود؛ که نیمه‌ی اول نام آن (Frank) به معنی خالص و پاک  و قسمت دوم آن  به معنی دود کردن است.

برای گرفتن روغن کندر، باید قبل از سخت شدن کامل کندر اقدام کرد و بهتر است فرایند روغن کشی با حضور دی اکسید کربن انجام شود تا کلیه‌ی خواص آن حفظ شود. حدود 50000 هزار سال به عنوان بخور خوشبو استفاده می‌شده است و حتی امروزه در کلیساها و معابد  به عنوان بخور (شبیه عود) در بسیاری از نقاط جهان استفاده می‌شود.  

کندر و روغن به دست آمده از آن  خواص مفید سلامتی و پزشکی دارد و حتی در برخی مناطق به خاطر قدرت معجزه آسا و اسرارآمیز آن مورد توجه قرار گرفته است.

محققان در بسیاری از تحقیقات به بررسی خواص کندر و روغن آن پرداخته‌اند که دامنه‌ی بسیار وسیع داشته و به نتایج قابل اهمیتی دست یافته‌اند.

* کندر خواص ضد التهابی داشته و برای بهبود بیماری‌های التهابی روده بسیار مفید است. روغن کندر برای معده درد و ناراحتی‌ها و دردهای شکمی خوب است و باعث بهتر شدن هضم و حتی کم کردن گازهای روده می‌شود.

* برای برطرف کردن جای زخم صورت و بدن مفید است. تغییرات پوستی حاصل از جوش، آکنه، آبله و ... می‌تواند با استفاده از روغن کندر بر طرف شود.

* به حفظ عملکرد کلیوی کمک می‌کند. به تولید مناسب ادرار کمک کرده و باعث خروج سموم از بدن از طریق ادرار می‌شود.

* موثر در کاهش فشار خون است و در تولید مجدد سلول‌های سالم بسیار مفید است.

* در آرامش فکر، روح و روان و آسودگی بسیار موثر است؛ و علت اصلی استفاده از آن در اماکن مذهبی به عنوان بخور (عود) همین است؛ و حتی اثرات مفیدی در بی خوابی دارد.

* در مصر باستان از روغن کندر به عنوان ماسک صورت برای سلامت نگه داشتن پوست، بهبود جای زخم، جلوگیری از چروک خوردن و جوان و نرم نگه داشتن پوست استفاده می‌شده است.

* برای برطرف کردن شک و مساعد شدن حال کسانی که از شک زیاد رنج می‌برند، کم کردن ضعف اعصاب و استرس از آن استفاده می‌شود. همچنین برای افرادی که از کابوس‌های شبانه و خستگی رنج می‌برند و برای جوان سازی فکر و بدن از آن استفاده می‌شود.

* خاصیت کندر در تعدیل سیستم ایمنی مورد بررسی قرار گرفته است. روغن کندر برای محافظت در برابر سرماخوردگی و راحتی ماهیچه‌ها و دردهای مفاصل مفید است و در درمان روماتیسم و حتی آرتریت بسیار موثر است. 

* کندر همچنین در کودکان برای بهبود بلع و تنفس‌های عمیق مفید می‌باشد.

* در مطالعات بالینی و سلولی مختلف اثرات ضد سرطانی قدرتمندی در کندر دیده شده است.

* کندر در تقویت حافظه و رفع فراموشی و ضعف حافظه بسیار موثر است. پیامبر اسلام بر خوردن کندر در دوران بارداری بسیار تاکید کرده‌اند؛ و همچنین خوردن آن را برای بهبود و افزایش حافظه توصیه کرده‌اند.

* اثرات مفید کندر در کاهش قند خون، کاهش چربی خون و محافظت از کبد در بسیاری از بررسی‌ها مشاهده شده است.

آویشن گیاهی است علفی، دارای شاخه‌های زیاد و چوبی به ارتفاع تا 30 سانتی متر که در نواحی کوهستانی در بین تخته سنگ و به ویژه در کشورهای اروپایی می‌روید.

ساقه‌های آویشن پوشیده از کرک و برگ‌های کوچک زیادی است. برگ‌های آن کوچک، لوزی شکل، نوک تیز و به صورت متقابل، بر روی ساقه قرار دارند. این برگ‌ها به رنگ خاکستری روشن و با بوی بسیار نافذ است و دارای دم برگ‌های کوچکی نیز می‌باشد.

گل‌ها کوچک، گلی رنگ و یا سفید و به صورت مجتمع در انتهای ساقه قرار گرفته‌اند.

قسمت مورد استفاده‌ی گیاه، گل و به ویژه برگ‌های آن است. این گیاه، به طور محدود و برای تهیه‌ی داروها، در ایران کشت می‌گردد.

تاریخچه:

آویشن باغی نوع کشت شده آویشن وحشی (Thymus serpyllum) است. نام لاتین آویشن وحشی که به عنوان «مادر آویشن» شناخته شده، شاید به دلیل کاربرد سنتی آن برای درمان ناراحتی‌های دوران یائسگی از رشد مارگونه گیاه گرفته شده است.

Pliny آن را به عنوان پادزهر نیش مار و سم جانوران دریایی و همچنین درمان سردرد توصیه می‌کند.

رومیان نیز آویشن را می‌سوزاندند زیرا باور داشتند که دود آن عقرب را دور می‌کند.

منبع جغرافیایی:

این گیاه، بومی قسمت‌های مرکزی و جنوب اروپا، بالکان و قفقاز است. در اروپای مرکزی، شرق آفریقا، هند، ترکیه، مراکش و آمریکای شمالی، در سطوح وسیع کشت می‌گردد. صادرات آن، اکثر از کشورهای اسپانیا، فرانسه، بلغارستان و مجارستان به دیگر نقاط جهان صورت می‌گیرد.

ترکیبات مهم:

مهم‌ترین ترکیب گیاه، اسانس آن است که به میزان 5/2- 1 درصد در برگ‌های آن وجود دارد. مهم‌ترین اجسام اسانس شامل تیمول و کارواکرول که به ترتیب از 70 – 30 درصد اسانس و 30 – 15 درصد اسانس را تشکیل می‌دهند.

ترکیبات دیگر شامل لینالول، سیمن، تیمن و آلفا پی نن هستند. این ترکیبات و درصد آن‌ها به شرایط محل کشت، زمان برداشت و سایر شرایط جغرافیایی، بستگی دارد.

اثرات مهم:

مصرف خوراکی آویشن دارای اثر خلط آور و ضد سرفه‌ی خوبی می‌باشد. به همین دلیل محصولات زیاد به ویژه به صورت شربت از آن تهیه شده است. هم چنین در برونشیت، سیاه‌سرفه و نزله‌ها، به خوبی می‌توان از آن استفاده کرد.

خاصیت ضد میکروب تیمول، بسیار قوی و حدود 25 بار از فنل در مورد تعدادی از میکروب‌ها، بیشتر است.

هم چنین در بعضی محصولات موضعی، به عنوان ضد خارش، ضد میکروب، مالشی قرمز کننده و محرک، محلول‌های حمام و محلول‌های غرغره برای کاهش تورم دهان و گلو، مصرف می‌شود.

کاربرد دیگر آویشن، مصرف آن به صورت پودر در بعضی ادویه‌جات و ترشی‌هاست، هم چنین به طور مستقیم و یا همراه با دیگر گیاهان، به عنوان بو، مزه و ضد نفخ در صنایع غذایی مصرف زیادی دارد.

در طب عوام، اکثراً به خاطر اثرات مسکن، ضد اسپاسم و ضد نفخ، از آن استفاده می‌کنند.

مهم‌ترین اثرات گزارش شده آویشن باغی:

سقط کننده جنین، آلرژی زا، ضد درد، ضد آلرژی، ضد آلزایمر، ضد آرتریت، ضد میکروب، ضد سلولیت، ضد باکتری، ضد سرطان، ضد ادم، ضد التهاب، ضد موتاژن، ضد اکسیدان، ضد تب، ضد عفونی کننده، ضد اسپاسم، ضد قارچ، ضد کرم، ضد احتقان، ضد سرفه، ضد نفخ، ضد زخم داخلی، ضد کرم آسکاریس، قابض، بازکننده و برونش ها، آنتاگونیست کلسیم، معرق، خلط آور، کاهش دهنده‌ی چربی خون، کاهش دهنده‌ی پرفشاری خون، محرک سیستم ایمنی بدن، حشره کش، کاهش دهنده‌ی ترشحات بزاقی، مسکن و محرک.

طریقه و میزان مصرف:

تهیه چای:

بر روی 2 گرم از پودر برگ آویشن، یک لیوان آب جوش ریخته و پس از 15- 10 دقیقه صاف کرده و می‌نوشیم.

داروهایی گیاهی تهیه شده از آویشن، اکثراً به شکل مایع و شربت می‌باشند که با استفاده از راهنمای همراه دارو، باید مصرف شود. هم چنین به صورت تی‌بگ‌های مختلف، که اکثراً حاوی 2 گرم پودر و یا خرد شده‌ی برگ آویشن است، در دسترس قرار می‌گیرد.

خواص دیگر آن، شامل خاصیت ادرار آور، ضد عفونی کننده‌ی مجاری ادرار و ضد کرم است.

عوارض جانبی:

تاکنون در مورد عارضه‌ی جانبی ناشی از مصرف مقادیر خوراکی آویشن یا فرآورده‌های وابسته، گزارشی داده نشده است؛ ولی ممکن است در موارد معدودی، دردهای شکمی را ایجاد نماید و یا باعث گرفتگی موقتی گردد.

نکته‌ی دیگر آن که استفاده‌ی داخلی از تیمول با وجود کولیت، نارسایی قلبی و در زمان حاملگی، توصیه نمی‌گردد.

مقدار مصرف عادی آن برای افراد بالای یک سال، 6- 3 گرم برگ خشک، در یک نوبت و روزی 3- 1 مرتبه تکرار این مقدار می‌باشد.

افراد کم‌تر از یک سال، 1- 5/0 گرم از گیاه یا معادل آن از فراورده‌های آویشن را روزی چند مرتبه می‌توانند مصرف کنند.

هم چنین، میزان مصر تنتور آن، 40 قطره تا سه بار در روز از این مقدار برای بزرگ‌سالان و تا یک ششم این مقدار، برای افراد زیر یک سال، مناسب است.

مصرف شربت‌های مختلف، بر حسب دستور کارخانه‌ی سازنده می‌باشد.

افزون بر این، دم کرده‌ی 5 گرم درصد میلی لیتر آب، به عنوان غرغره یا دهان‌شویه و یا مصارف موضعی، توصیه شده است.

مصرف در حاملگی و شیردهی:

گرچه ممکن است مصرف در این دوران، خطراتی در بر نداشته باشد ولی چون مطالعات در این مورد کامل نشده است، لذا بهتر است مصرف با نسخه‌ی پزشک صورت گیرد.

نکات قابل توجه:

1- گیاهانی با نام آویشن پهن، آویشن باریک و آویشن شیرازی که در عطاری‌ها و یا بازار ایران وجود دارد، گیاهانی متفاوت از آویشن بوده ولی به علت شباهت در بعضی ترکیبات و یا شباهت ظاهری، بدین نام‌ها نامیده شده‌اند. راجع به این آویشن‌ها، توضیحات لازم ارائه شده است.

2- گونه‌ی دیگری از آویشن با نام علمی Thymus zygis که شباهت بسیار نزدیکی از نظر ظاهری و ترکیبات، با گونه‌ی اصلی دارد، در بعضی نقاط دنیا به جای آویشن اصلی (Thymus valgaris) مصرف می‌شود. گونه‌ی مذکور در ایران رویش ندارد.

3- به بعضی از گونه‌های گیاه Thymus در ایران آویشن اطلاق می‌شود. این گیاه در مناطق زیادی از ایران در شمال، غرب و مرکز از جمله مازندران، گیلان، آذربایجان، زنجان، کردستان، اطراف تهران و اطراف قزوین می‌روید.

4- آویشنی که در اکثر کتب گیاهان دارویی دنیا به عنوان استاندارد و گونه اصلی دارویی نوشته شده است Thymus vulgaris می‌باشد که به طور محدود در ایران کشت می‌گردد و اکثر گیاهانی که تحت نام آویشن در بازارهای ایران عرضه می‌شوند، از نظر جنس و گونه متفاوت می‌باشند ولی در اثرات دارویی مشابهت دارند.

گیاه خرفه با اسم علمی Portulaca Oleracea و با نام انگلیسی Purslane از تیره پرتولاکاسه (Portulacaceae) است که برگ‌های گوشتی و بذرهای سیاه ریز دارد. گیاه یک ساله است که ارتفاع تا حدود 40 سانتی‌متر در مراحل بذردهی می‌رسد.

در خصوص خاستگاه اولیه آن اختلاف نظر وجود دارد، ولی در کشورهای ایران، استرالیا، هند، آفریقای شمالی و در آمریکا رشد می‌کند. خرفه برگ‌های گرد کشیده با ساقه گوشتی به رنگ قرمز ارغوانی دارد. گل‌های آن به رنگ زرد در انتهای ساقه تشکیل شده و اوایل روز تا ساعت 9 الی 11 باز می‌ماند.

ریشه گیاه راست است و انشعابات فیبری دارد که می‌تواند به اعماق خاک نفوذ و از رطوبت زیرین خاک استفاده کند.

این گیاه دارویی که معمولاً به صورت خودرو در باغچه منازل، کنار جوی‌ها و در مناطق مرطوب می‌روید، شاید زیاد مورد توجه نباشد اما اکنون کشف‌های مهمی در مورد آن انجام شده که توسط سازمان بهداشت جهانی لقب اکسیر جهانی (Global panacea) به آن داده شده است. این گیاه از سوی این سازمان متداول‌ترین گیاه دارویی مورد استفاده در جهان ذکر شده است. معمولاً قسمت‌های هوایی این گیاه که شامل برگ، ساقه و دانه‌های آن است، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

* خرفه از نظر طبیعت طبق نظر حکمای طب سنتی خیلی سرد و تر و دارای نیروی قابضه است.

* گیاه دارویی «خرفه» در درمان اختلالات و التهابات مجاری ادراری موثر است.

«خرفه» در طب سنتی به عنوان تب بر، ضد عفونی کننده، ضد اسکوربوت (بیماری‌های ناشی از کمبود ویتامین C)، ضد اسپاسم، مدر و ضد کرم استفاده می‌شود.

* این گیاه در مصرف داخلی قطع کننده و بند آورنده خون‌ریزی است و همچنین عصاره ساقه و برگ آن برای درمان بیماری‌های کبدی مفید است.

* از جوشانده این گیاه که آب آن گرفته شده است در معالجه اسهال و برای رفع سرفه، تسکین دردهای سینه و سوزش مجرای ادرار و مثانه و رفع حرارت رحم و سوزش آن استفاده می‌شود.

* همچنین مصرف خوراکی «خرفه» به عنوان سبزی خام و یا پخته همراه با پیاز و روغن جهت تقویت روده‌ها، قطع اسهال و تب استفاده می‌شود و مصرف خام برگ و ساقه آن به صورت سالاد و همراه با سرکه برای درد کلیه مفید است.

* ضماد ریشه خرفه برای رفع زگیل پوستی استفاده می‌شود.

* ضماد خرفه بر روی پیشانی سبب از بین رفتن سردرد و دردهای میگرنی می‌شود.

* گفتنی است؛ گیاه خرفه در دامپزشکی برای درمان بیماری‌های تب‌دار و برای خنک کردن بدن، دفع سموم و تصفیه خون به صورت پودر و جوشانده استفاده می‌شود.

* این گیاه در بیماران آسمی اثر گشاد کننده مجاری تنفسی و پایین آورنده قند خون را دارد و خاصیت تقویت عضلات قلبی و ضد توموری نیز در آن دیده شده است.

* برگ و ساقه‌ی خرفه مسکن صفرا است و حرارت خون و کبد و معده را تسکین می‌دهد و برای تسکین حدت تب‌های گرم و صفراوی و تسکین عطش و کنترل ترشح ادرار در مورد بیماری دیابت مفید است.

* در مواردی که چرک از سینه آید قطع می‌کند و برای خرد کردن سنگ مثانه و ازدیاد ترشح بول مفید است، یعنی مدر است.

* جویدن برگ آن به مقدار کم، کندی دندان را رفع می‌کند (که از خوردن میوه ترش و یا علت دیگری ایجاد شده باشد) و زیاد جویدن آن کندی دندان ایجاد می‌کند.

* از عصاره آن برای التهاب‌های گرم چشم با مالیدن در محل ملتهب استفاده می‌شود.

* ضماد برگ و ساقه آن با روغن گل سرخ برای تسکین سردردهای گرم و ورم‌های گرم نافع است و با آرد جو برای جرب نافع است.

* ضماد برگ و ساقه آن به تنهایی برای تسکین حرارت اعضا و سوختگی آتش مفید است و اگر بر معده و کبد گذارند برای تسکین حرارت آن‌ها مفید است و اگر با حنا تهیه شود و بر کف دست و پا گذارده شود برای حرارت و پیسی‌های دست و پا در صورت تکرار مفید خواهد بود.

* اشتها را کاهش می‌دهد و اسراف در خوردن آن، نور چشم را نقصان می‌دهد.

* افراد سرد مزاج باید آن را با نعناع و کرفس بخورند.

خرفه از نظر احادیث

امام صادق (ع) می فرمایند: بر روی زمین سبزی خوردنی شریف‌تر از آن نیست و سبزی خوردنی حضرت فاطمه (س) است و عقل را زیاد می‌کند.

علف هرزی که روغن می‌شود

اخیراً پژوهشگران دانشگاه تبریز موفق به شناسایی قابلیت استفاده از گونه‌ای علف هرز شدند که بنا به گفته آنان می‌تواند از این پس به عنوان منبعی جدید برای استخراج روغن خوراکی به چرخه صنایع غذایی کشور وارد شود. این گیاه ناشناخته خرفه نام دارد که گویا منبعی غنی از اسیدهای چرب غیر اشباع، به خصوص امگا3 تلقی می‌شود.

خرفه در فهرست گیاهان خوراکی نیست و در کشاورزی به عنوان علف هرز شناخته می‌شود، ولی آنچه این گیاه را متمایز می‌کند، وجود اسید چرب امگا3 زیاد در برگ آن (قسمت رویشی) است. البته دیگر گیاهان مثل کلزا یا بذر کتان نیز امگا3 دارند، ولی این ماده در بذرهای آن‌ها یافت می‌شود. حدود 70 درصد اسیدهای چرب تشکیل‌دهنده روغن آن غیر اشباع بوده و حدود 50 درصد آن را تنها اسید چرب امگا3 تشکیل می‌دهد.

علاوه بر وجود امگا3 در قسمت رویشی آن، مواد معدنی مثل منیزیم، پتاسیم، کلسیم و همچنین ویتامین ث (16 میلی‌گرم در 100 گرم ماده‌تر) به مقدار زیاد در بافت‌های آن وجود دارد. غنی بودن از اکسیدان‌ها (رنگ قرمز ساقه) از دیگر مزیت‌های این گیاه است. خرفه سرشار از بتاکاروتن (پیش ساز ویتامین آ)، B1 و B2 نیز می‌باشد.

مقدار روغن کل در برگ پایین است که بهتر است از برگ‌های آن به صورت تازه خوری به عنوان مناسب‌ترین سبزی و از بذرهای آن که حدود 20 - 15 درصد روغن دارد، به عنوان منبع استحصال روغن استفاده شود. حتی اگر روغن این گیاه با روغن‌های دیگر مخلوط شود، کیفیت آن‌ها را از لحاظ ارزش غذایی افزایش خواهد داد و این امر به سلامت جامعه کمک خواهد کرد.

طریقه‌ی استفاده

* فراموش نکنید ارزش غذایی این سبزی به مراتب بیشتر از بعضی سبزیجات معمول است بنابراین، توصیه به تازه‌خوری برگ‌های این سبزی با ماست یا اضافه کردن چند گرم از آن به سالاد مناسب خواهد بود.

* قسمت‌های هوایی جوان گیاه را می‌توان به صورت بورانی نیز استفاده کرد که برای درست کردن بورانی، برگ‌ها و قسمت‌های هوایی این گیاه را با مقداری آب می‌جوشانند، سپس آن‌ها را صاف کرده و به آن مقداری پیازداغ و تخم مرغ اضافه می‌کنند.

* مقدار خوراک از آب برگ ساقه آن 40 گرم که با 8 گرم نبات یا شکر مخلوط کرده و خورده می‌شود.

* از خواص تخم خرفه می‌توان به تصفیه کنندگی خون، رفع التهابات گوارشی، رفع سرفه و تسکین دهنده تشنگی اشاره کرد.

* از تخم خرفه همچنین در شیرینی پزی و برای تزئین، به خصوص تزئین شیرینی نان برنجی استفاده می‌شود.

* تخم خرفه تقویت کننده قوای عمومی بدن است.

* تخم گیاه خاصیت ضد کرم، به خصوص علیه کرم کدو دارد.

در واقع مصرف این ریشه‌ی مفید، باعث کاهش التهاب روده‌ای می‌شود.

التهاب روده احتمال ابتلا به سرطان کولورکتال را افزایش می‌دهد و زنجبیل با کاهش این التهاب‌ها از بروز سرطان کولورکتال پیشگیری به عمل می‌آورد.

محققان مرکز دارویی دانشگاه میشیگان ایالات متحده‌ی آمریکا، 30 داوطلب را تحت نظر گرفتند تا تأثیر زنجبیل را روی التهاب روده مورد بررسی قرار دهند.

این افراد به دو گروه تقسیم شدند:

گروه اول روزانه و به مدت 25 روز یک مکمل حاوی 2 گرم پودر زنجبیل دریافت کردند و به گروه دوم پلاسبو یا همان دارو نما داده شد.

محققان میزان التهاب روده‌ای در هر دو گروه را قبل و بعد از مصرف مکمل مورد بررسی قرار دادند. 

بسیاری از این موارد را می‌توان با رژیم غذایی مناسب یا گیاهان دارویی و داروهای گیاهی تسکین داد یا درمان کرد. گیاهان حاوی اسانس (رایحه) از مهم‌ترین گیاهانی هستند که از قدیم به عنوان طعم‌دهنده و خوشبوکننده غذاها و تسکین دهنده اختلال‌های سوءهاضمه مصرف می‌شده‌اند زیرا به علت داشتن مواد و ترکیب‌های اسانسی به سرعت جذب می‌شوند و آثار خود را ظاهر می‌کنند. این گیاهان که بیشتر به صورت ادویه‌های مختلف، به خصوص در شرق آسیا از جمله هندوستان و چین مصرف بالایی دارند شامل نعناع، گشنیز، بادرنجبویه، زیره سبز و سیاه، رازیانه، دارچین، هل، جوزبویا و... است که رایج‌ترین و مؤثرترین‌های آن‌ها در درمان نفخ عبارتند از:

1- نعناع

گیاه معروفی است که در جهان به «مینت» مشهور است. این گیاه حداقل 33 گونه دارد که بیش از 15 گونه از آن‌ها در ایران موجود است.

نعناع یکی از پرمصرف‌ترین گیاهان خوراکی دارویی جهان و اسانس (رایحه) آن از پرمصرف‌ترین‌ها در صنایع دارویی و بهداشتی از جمله خمیردندان‌هاست. از اسانس نعناع (روغن معطر آن) برای ساخت داروهای ماساژدرمانی به وفور استفاده می‌شود. 2 نوع نعناع به نام‌های «نعناع فلفلی» و «نعنای قمی» در ایران مصرف بیشتری دارند.

محصولات گیاهی نعناع به صورت تازه، خشک، عصاره، عرق گیاهی، چای کیسه‌ای و تنتور مورد استفاده قرار می‌گیرند. البته این گیاه آثار قوی و ایده‌آل ضدنفخ، ضددرد (دل‌درد) و ضداسپاسم دارد و بسیار زوداثر است.

2- گشنیز

گیاهی خوراکی و دارویی است که از قسمت هوایی (برگ‌ها) و میوه آن در صنایع غذایی، دارویی و آرایشی بهداشتی استفاده می‌شود.

گشنیز از خانواده جعفری و دارای رایحه خوشی است که بیشتر آثار گیاه عمدتاً به آن ارتباط دارد.

آثار این گیاه عبارتند از: مقوی معده، ضداسپاسم، ضددرد (دل‌درد)، ضدمیکروب، ضدقارچ، تقویت‌کننده قوای جنسی، هضم‌کننده غذا، صفراآور، آرام‌بخش، کاهش‌دهنده قندخون، کاهش‌دهنده چربی‌خون و کاهش‌دهنده فشارخون.

3- بادرنجبویه

گیاهی است از خانواده نعناع که از نظر شکل ظاهری شباهت زیادی به نعناع دارد ولی بوی آن متفاوت است. این گیاه که از گیاهان خوراکی- دارویی پرمصرف دنیاست به نام ملیسا هم مشهور است و از زمان‌های قدیم در بسیاری از نقاط دنیا به عنوان ضدنفخ، ضدتب و معرق مورد استفاده قرار می‌گیرد. مهم‌ترین آثار بادرنجبویه که از نظر علمی به اثبات رسیده، آثار ضددرد، ضدباکتری، ضدویروس تبخال، ضدهیستامین، ضدتب، ضدنفخ، آرام‌بخش، خواب‌آور، مقوی قلب، مقوی معده و ضداسپاسم است.

4 و 5 - دارچین و سیاه دانه

نتایج یک پایان‌نامه نشان داد مصرف دارچین و سیاه دانه به صورت مخلوط و همراه با رعایت رژیم غذایی، نفخ شکم را کاهش می‌دهد.

دکتر مژگان پور با راهنمایی دکتر محمد رضا نیاکان لاهیجی و دکتر علیرضا سرکاراتی از دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران در پایان‌نامه‌ای به ارزیابی بالینی اثرات ضدنفخ گوارشی دو گیاه دارچین و سیاه دانه و مقایسه این داروها پرداخته است.

بر اساس این پایان‌نامه، گیاه دارچین به علت داشتن اسانس و تانن، محرک و قابض است و به عنوان تقویت کننده، اعمال هضم و جریان گردش خون به کار می‌رود و از آن برای رفع سوءهاضمه، به ویژه در مواردی که با نفخ همراه باشد، به عنوان بادشکن استفاده می‌شود. همچنین به علت داشتن تانن در رفع اسهال، ضعف عمومی بدن و انعقاد خون مصرف می‌شود و به صورت دارو، مانند گرد و تنتور به کار می‌رود. از سوی دیگر، سیاه دانه حاوی 30 تا 40 درصد ماده روغنی و 5/0 تا یک ونیم درصد اسانس با بوی نامطبوع و قندهای مختلف، مواد صنعتی و ساپونوئیدی است. از اسانس سیاه دانه، ماده‌ای به نام نیژلون استخراج می‌شود. دانه این گیاه اثر قاعده‌آور، ضد کرم، مسهل و زیاد کننده ترشحات شیر دارد از دانه های آن برای مصارف مذکور و دفع گازهای معده و بیماری‌های نزله‌ای دستگاه تنفسی استفاده می‌شود. همچنین از دانه‌های آن، اثر ضدتوموری و ضدباکتری نیز مشاهده شده و ممکن است اثر ضدنفخی آن مربوط به داشتن اثر ضدباکتریایی باشد.

این پایان‌نامه می‌افزاید: بیماری نفخ، بسیار شایع است بیشتر مردم جامعه به دلیل بی توجهی و رعایت نکردن رژیم غذایی مناسب و زیاده‌روی در غذا دچار آن می‌شوند. با بررسی اثر 2 گیاه دارچین و سیاه دانه بر روی نفخ معده، نتایجی که به دست آمد، نشان داد:60 درصد افرادی که سیاه دانه، 90 درصد افرادی که مخلوط دارچین و سیاه دانه و 10 درصد افرادی که دارچین استفاده کردند، بهبود یافتند.

از طرف دیگر درصد بهبود یافتگان با داروی مخلوط، در زنان و مردان یکسان بوده است. لازم به ذکر است که درصد بهبود یافتگان با داروی مخلوط دارچین و سیاه دانه، بیشتر از داروی سیاه دانه و دارچین به تنهایی بوده و تأثیر دارچین بر روی بیماران، همانند پلاسبو است. با توجه به این که 38 درصد افرادی که دارچین دریافت کرده‌اند، بدتر شده‌اند و عده‌ای نیز دچار سوزش معده، کهیر و حساسیت گردیده‌اند، نتیجه گرفته‌اند که دارچین به تنهایی اثرات همراه با عوارض جانبی دارد.

با مصرف داروی سیاه دانه، 3 نفر از بیماران که یبوست داشتند، بهبود یافتند و یک نفر از بیماران دچار بی نظمی در سیکل قاعدگی شده و 2 نفر از بیماران سوزش معده‌شان رفع شد، که البته پس از قطع دارو مراجعه کرده و یک نفر از بیماران نیز ترش کردن معده‌اش بهتر شد. همچنین 2 نفر از بیمارانی که ناراحتی قلبی داشته و داروی مخلوط دارچین و سیاه دانه را مصرف کردند، نفخ‌شان رفع شد؛ اما این داروها روی سوءهاضمه اثر چندانی نداشت. البته تجویز دو داروی دارچین و سیاه دانه با گیاهانی نظیر ریحان، شوید و نعناع اثر را افزایش می‌دهد و می‌تواند به عنوان جانشین داروهای شیمیایی درباره این دسته از بیماران مطرح باشد.

6- زیره سبز

زیره‌ی سبز گیاهی بوته‌ای و علفی به ارتفاع 0،5 متر است که خاصیت‌های زیادی دارد. از خواص زیره سبز می‌توان به بادشکن، مقوی معده، ضد اسپاسم، افزایش دهنده شیر مادران شیرده اشاره کرد و همچنین خاصیت آنتی اکسیدانی قوی‌ای دارد.

زیره سبز ضد تشنج، ضد صرع، مقوی معده، و عرق آور، ضد سم، ضد صفرا، تقویت کننده قوای جنسی، قابض، ضد نفخ، ضد احتقان، هضم کننده غذا و ادرار آور نیز می‌باشد.

7- هل

هل گیاهی است که در مناطق حاره و گرم می‌روید. دانه‌های هل بویی قوی و طعمی مطبوع دارد از مغز و پوستش برای درمان و معطر ساختن غذاها و پختن شیرینی استفاده می‌شود.

هل از نظر طب قدیم ایران گرم و خشک است. جویدن دانه‌های هل پس از صرف غذا به هضم و گوارش بهتر غذا کمک می‌کند و می‌تواند بوی نامطبوع دهان را از بین ببرد.

مصرف هل تب را پایین می‌آورد، برای تسکین درد رماتیسم مفید است و ترشی معده را برطرف می‌کند. هل خواص گرمابخشی دارد و معده و روده‌ها را تقویت می‌کنند. همچنین عمل هضم غذا را بهبود می‌بخشد و تقویت کننده قلب است. هل بادشکن است و گاز معده و روده را از بدن خارج می‌کند و تقویت کننده بدن است.

مقدار مس در بدن یک فرد سالم بین 100 تا 150 میلی گرم تخمین زده می شود. مس به طور وسیعی در طبیعت پخش و توزیع شده است. حتی برنامه های غذایی فقیر و نامناسب نیز، نیازهای افراد به مس را تامین می کنند.

کمبود این عنصر نادر است. کمبود مس (hypocupremia) معمولا در بیماران مبتلا به نفروزیس(نارسایی کلیه)، ویلسون، مبتلایان به سوء تغذیه پروتئین – انرژی و نوزادانی که در درازمدت تنها با شیر گاو تغذیه شده باشند، دیده می شود.

نوتروپنی (neutropenia) بهترین علامت مربوط به کمبود مس می باشد. نوتروپنی عبارت است از کاهش غیر طبیعی تعداد گلبول های سفید خون.

افزایش مس(hypercupremia) در بدن به دلایل زیر است:
* دریافت بیش از اندازه آن که این مساله بیشتر در نتیجه پخت و پز و تهیه غذا در ظروف مسی رخ می دهد.

* به همراه بیماری های حاد و مزمن مانند سرطان خون، بیماری هوچکین(سرطان غدد لنفاوی)، کم خونی شدید، هِموکروماتوزیس(بیماری که در آن جذب و ذخیره آهن بالا می رود و موجب آسیب به اندام های بدن، بی رنگی پوست و دیابت می شود)، انفارکتوس میوکارد(سکته قلبی) و پرکاری غده تیروئید.

کبد مهم ترین منبع ذخیره مس در بدن می باشد. مقدار بسیار کمی از آن نیز در خون یافت می شود.

مس موجود در مغز و کبد جنین و نوزاد بیشتر از افراد بالغ است. این میزان بالاتر مس، برای پیشگیری از کمبود آن در دوران شیرخوارگی(مانند آن چه در مورد آهن نیز وجود دارد) است.

مس به عنوان کاتالیز کننده ی فعل و انفعالات شیمیایی مربوط به ساخت هموگلوبولین(جزء حمل کننده اکسیژن خون) عمل می کند.

بیشترین غلظت مس موجود در بدن، در کبد و قسمت های اصلی سیستم عصبی مرکزی مخصوصا مغز یافت می شود. مس در کبد ذخیره شده و از طریق اسیدهای صفراوی دفع می شود. مس باید در بدن با یک پروتئین ترکیب شود تا قابل استفاده گردد.

مس در همه سلول های بدن انسان یافت می شود. این ریز مغذی یک عنصر ضروری برای تولید ملانین در پوست انسان می باشد. ملانین مسئول ایجاد رنگ در چشم، مو و پوست می باشد.

مس یک آنتی اکسیدان قوی است؛ به این ترتیب که رادیکال های آزاد را از بین می برد و از آسیب های سلولی ها جلوگیری می کند. به نظر می رسد که اثرات ضد سرطانی نیز داشته باشد.

دستبندهای مسی که برای درمان آرتریت(التهاب مفاصل) استفاده می شوند، چنین اثری ندارند، بلکه مس درون بدن می تواند برخی از دردهای آرتریتی را آرام کند.

در بدن انسان، مس به استفاده بهینه از آهن و به کارگیری آن در بدن کمک می کند.

تعادل مس در بدن ممکن است به دلیل دریافت بیش از حد غذاهای پُر فیبر، آهن زیاد و یا ویتامین C بالا به هم بخورد.

اگر دریافت روی نسبت به مس نیز بیش از نسبت 10 به 1 باشد، می تواند با جذب و متابولیسم آن در بدن مداخله نماید.

منابع غذایی مس:
منابع غذایی مس شامل غلات سبوس دار ، آجیل، حبوبات، جگر و دل و قلوه، کاکائوی تیره ، سبزی های برگ سبز تیره، مرغ، غذاهای دریایی ، آلو و سویا می باشد.

فواید مس:
* مس به اکسیده شدن گلوکز و در نتیجه آزاد شدن انرژی در بدن کمک می کند.

* به جذب آهن توسط بدن کمک می کند.

* به تامین اکسیژن لازم برای بافت های بدن(به منظور افزایش سطح انرژی بدن) از جمله مغز کمک می کند.

* به غده تیروئید برای تعادل درترشح هورمون ها یاری می رساند.

* به عنوان حمل کننده اکسیژن در خون عمل می کند.

* به عملکرد مغز و اعصاب کمک می کند.

* برای عملکرد اسیدآمینه تیروزین(به منظور عامل رنگ) لازم می باشد.

* برای ساخت سلول های قرمز خون ضروری است.

* جزئی از آنزیم ضروری برای سنتز هورمون آدرنالین می باشد.

* با فعالیت آنزیم های روده ای در ارتباط نزدیک می باشد.

* سطح مس در بدن با سطح استروژن در ارتباط است.

* مس میزان آدرنالین، نوراپی نفرین و دوپامین را افزایش می دهد.

* سطوح پایین مس موجب خفگی سلول ها و فقدان اکسیژن در آن ها می شود.

علائم کمبود مس:
کمبود مس منجر به بروز موارد زیر می شود:

* تهی سازی و تخلیه اکسیژن در سلول ها

* کاهش HDL کلسترول(کلسترول خوب)

* مشکلات پوستی

* التهاب قوزک پا

* کم خونی

* کم شدن آنسفالین های مغزی

* توهم های شنوایی

* افسردگی

علائم مسمومیت(دریافت بیش از حد):
دریافت بالای مس منجر به سردرد، کاهش قند خون ، افزایش ضربان قلب و تهوع می شود.

مس اضافی در مغز و کبد ته نشین شده، به کلیه ها آسیب می رساند و مانع تولید ادرار می شود. مسمومیت با مس باعث کم خونی و ریزش مو در خانم ها می شود.

مقدار بالای مس با عنصر روی که برای ساخت آنزیم های گوارشی لازم است تداخل می کند.

دیده شده خیلی از افراد دارای مس بالا از پروتئین بدشان می آید و بیشتر به سمت رژیم های با کربوهیدرات بالا کشیده می شوند، زیرا این افراد به سختی می توانند پروتئین غذایشان را هضم کنند.

مسمومیت با مس در کودکان با بیش فعالی ، اختلالات یادگیری مانند اختلال خواندن و نوشتن، اختلال نقص توجه و عفونت گوش در ارتباط است.

از دیگر علائم مسمومیت مس که با روانشناسی در ارتباط است می توان به علائم اوتیسم(مثل افسردگی، توهم، بی خوابی ، پارانوئید، تغییرات شخصیت، جنون) و علائم اسکیزوفرنی(مانند تحریک پذیری زیاد، عدم آگاهی و درک نسبت به حواس پنجگانه و زمان) اشاره کرد.

میزان نیاز روزانه:
دریافت توصیه شده برای مس حدود 2 تا 3 میلی گرم در روز می باشد. این مقدار بیش از دریافت معمول در رژیم غذایی است. اگر می خواهید مکمل مس را مصرف نمایید، حتما قبل از مصرف مکمل ها، باید با یک پزشک مشورت نمایید.

چند نکته مهم:
سندرم منکز (Menkes):

یک اختلال ارثی ایجاد شده در اثر کمبود مس می باشد که علائم آن عبارتند از: موی فرفری و وز، عقب ماندگی ذهنی، سطح پایین مس در خون و ناتوانی در تولید آنزیم هایی که به مس نیاز دارند.

بیماری ویلسون (Wilson):

بیماری است که موجب تجمع مس در بافت ها می شود و به دنبال آن آسیب های زیادی در بافت ها ایجاد می گردد.

از هر 30000 نفر، یک نفر به این بیماری مبتلاست. در این بیماری کبد مس را به خون یا صفرا ترشح نمی کند. علائم اولیه این بیماری شامل: آسیب مغزی، رعشه، سردردهای شدید، ناتوانی در صحبت کردن، عدم هماهنگی و جنون می باشد.

سطوح پایین مس در خون، سطوح بالای مس در مغز، چشم ها و کبد موجب سیروز کبدی می شود.

کمبود توام کلسیم، ویتامین b2 و ویتامین b5 موجب سفید شدن مو می شود. البته با کمبود دریافت رژیمی مس نیز عوارض وخیم تر می شود، به طوری که فولیکول های مو دچار سوء تغذیه می شوند.در قسمت اول این مطلب به نقش برخی ویتامین ها در سلامت مو و پیشگیری از سفید شدن آن پرداختیم و در قسمت دوم نقش اسیدآمینه ها و مواد معدنی را در سلامت مو و پیشگیری از سفید شدن آن مورد بررسی قرار می دهیم. یک رژیم غذایی خوب حاوی مقادیر کافی از ویتامین ها، مواد معدنی و اسیدهای آمینه است که می تواند به رشد موی سالم کمک کند. اسیدآمینه های خاصی وجود دارند که می توانند به داشتن موی براق، پرپشت و شاداب کمک کنند. اسیدآمینه های واحدهای تشکیل دهنده پروتئین ها قسمت عمده ای از وزن بدن ما را تشکیل می دهند و در رشد، بازسازی و حفظ سلامت سلول های بدن نقش دارند. دریافت کافی اسیدهای آمینه می تواند نقش مهمی در حفظ سلامت بدن و نیز مو داشته باشد که در زیر به برخی از آن ها اشاره می کنیم: مهم ترین اسیدآمینه ها در حفظ و تولید موی سالم عبارتند از: متیونین، سیستئین، سیستین و تیروزین.متیونینمتیونین یکی از اسیدآمینه های ضروری است که نقش آنتی اکسیدانی هم دارد، غنی از گوگرد است و به پیشگیری از بیماری های مو، پوست و ناخن کمک می کند. از طرفی متیونین، سنتز چربی های مفید بدن را افزایش می دهد و از طرف دیگر، از ساخت چربی ها در دیواره عروق و کبد پیشگیری می کند. متیونین به بلوغ سلول های فولیکول مو کمک کرده و از ریزش مو جلوگیری می کند. همچنین در سم زدایی برخی ترکیبات سمی و دارویی مفید است و می تواند به عنوان عامل ضد خستگی عمل کند. سیستئین سیستئین یک اسیدآمینه ی مهم در رشد موی سالم و براق می باشد. سیستئین می تواند رشد مو را به میزان زیادی افزایش دهد و نقش آنتی اکسیدانی نیز دارد که از استرس اکسیداتیو جلوگیری می کند. این ترکیب شیمیایی در دفاع بدن علیه رادیکال های آزاد نقش مهمی بر عهده دارد، از سلامت کبد و مغز حفاظت می کند و می تواند صدمات ناشی از مصرف الکل و سیگار را بر سلامت مو کاهش دهد. همچنین سیستئین تنظیم کننده ایمنی است و از پیری زودرس فولیکول های مو پیشگیری می کند.سیستین سیستین ترکیبی از دو اسیدآمینه سیستئین می باشد که نقش فیزیولوژیک متفاوت از سیستئین را بر عهده دارد، 10 تا 14 درصد پوست و مو را تشکیل می دهد و نقش محرک در رشد و نمو مناسب مو دارد.
کمبود توام کلسیم، ویتامین b2 و ویتامین b5 موجب سفید شدن مو می شود. البته با کمبود دریافت رژیمی مس نیز عوارض وخیم تر می شود، به طوری که فولیکول های مو دچار سوء تغذیه می شونداین ماده در درمان بیماری های تنفسی، سوختگی ها و جراحات نیز اهمیت دارد. سیستین محرک فعالیت گلبول های سفید است که مقاومت بدن در برابر بیماری ها را افزایش می دهد و مانع تاثیر عوارض بیماری ها بر کیفیت موی سر می شود. تیروزینتیروزین اسیدآمینه ای است که به طور طبیعی در بدن تولید می شود. این اسیدآمینه پیش ساز ملانین در بدن می باشد. ملانین مهم ترین رنگدانه پوست و مو است. عدم تولید کافی ملانین موجب سفید شدن مو می شود. تیروزین در حفظ سلامت عمومی بدن نقش دارد و کمبود آن می تواند محرک پیری زودرس سلول های بدن از جمله فولیکول های مو باشد. این اسیدآمینه در اعمال متابولیکی و فیزیولوژیکی مهمی مانند تنظیم فعالیت هورمون های فوق کلیوی و تیروئیدی نقش دارد. تیروزین تولید گلبول های قرمز و سفید را افزایش می دهد، موجب بهبود خلق و خو می شود و می تواند در درمان افسردگی، بی خوابی و اضطراب مفید باشد. اسیدآمینه ها نقش مهمی در رشد مو و سلامت عمومی بدن دارند. با دریافت مواد غذایی پروتئینی شامل لبنیات، انواع گوشت ها، تخم مرغ، آجیل و حبوبات در مقادیر توصیه شده می توان نیاز بدن به این اسید آمینه ها را تامین کرد و موی زیباتر و سالم تری داشت.برخی از مواد معدنی هم می توانند از سلامت مو حفاظت کنند و کیفیت و کمیت موهای در حال رشد را افزایش دهند. دریافت مواد معدنی در رژیم غذایی روزانه می تواند از علایم کمبود مواد مغذی پیشگیری کرده و سلامت بدن را تضمین کند. در زیر به مهم ترین مواد معدنی موثر در حفظ موی سالم و شاداب می پردازیم:روی اگر رژیم غذایی فرد دچار کمبود روی باشد، فولیکول های موی او به تدریج از بین می روند و تعداد موهای در حال رشد کاهش می یابد. در اثر کمبود دریافت روی، سنتز dna و پروتئین تمام بدن کاهش می یابد. در نتیجه بافت های فعال بدن از جمله پوست و مو بازسازی نمی شوند. مطالعات جدید نشان داده اند که کمبود روی موجب خشکی و شکنندگی موها می شود. آنزیم های متعددی در رشد و حفظ مو نقش دارند که عملکرد آن ها وابسته به دریافت کافی روی می باشد. منابع غذایی مناسب روی شامل گوشت قرمز، ماهی، ماکیان، شیر و لبنیات، غلات کامل، جگر، لوبیاها و آجیل می باشد.مساگر در رژیم غذایی مس کافی دریافت نشود، رنگدانه های مو کاهش می یابد و مو به تدریج سفید می شود. اهمیت مس در تولید و متابولیسم موی در حال رشد نشان داده شده است. قسمت هایی از بدن که بیشترین مس را دارند، عبارتند از: موها، کبد و مغز. مس در آنزیم های مهمی مانند سیتوکروم اکسیداز در کنار آهن عملکرد متابولیکی دارد. آنزیم سیتوکروم اکسیداز از مهم ترین آنزیم های ناقل در مسیر تنفسی فولیکول های مو می باشد. مطالعات اخیر نشان داده اند که میزان سفید شدن مو در افرادی که دچار کمبود مس، اسیدفولیک و اسیدپانتوتنیک بوده اند، بیشتر از افراد با دریافت کافی این ریزمغذی ها می باشد. ایجاد پیوندهای دی سولفیدی در تشکیل موی سالم و قوی، حائز اهمیت می باشد که برای ایجاد آن ها باید مس کافی از طریق رژیم غذایی دریافت شود. منابع مهم غذایی مس عبارتند از: جگر، کلیه ها، گوشت عضلات، شکلات، آجیل، حبوبات و میوه های خشک.
دریافت مکمل های رژیمی به تنهایی، نمی تواند تضمینی بر پیشگیری از سفید شدن موها باشد، بلکه با تشخیص به موقع کمبود مواد مغذی موثر در رشد و نمو موها و دریافت متناسب آن ها در محیطی به دور از استرس ها و آلودگی های شیمیایی، می توان از صدمات آینده موها و پیری زودرس آن ها پیشگیری کردمنگنز و آهنهر دو در انجام واکنش های متابولیک رشد و نمو اهمیت دارند. این دو عنصر فلزی در سنتز و حفظ rna فعالیت می کنند که در کمبود آن ها، ریزش موها افزایش می یابد و موها قبل از پایان عمر مفیدشان می ریزند. احتمالا افرادی که دچار کم پشتی موها هستند، از کمبود توام این دو ریز مغذی رنج می برند. وجود آهن و منگنز کافی در رژیم غذایی، رشد فولیکول های مو را افزایش می دهد و فعالیت اکسیداسیون این سلول ها را تنظیم می کند. منابع خوب آهن شامل: جگر، غذاهای دریایی، گوشت کم چرب، ماکیان، لوبیاها و سبزیجات می باشد. منابع مناسب منگنز عبارتند از: غلات کامل، حبوبات، آجیل، چای و قهوه.یددر اثر کمبود ید، ریزش موها افزایش می یابد و موها شفافیت و سلامت خود را از دست می دهند. ید نقش مهمی در تنظیم عملکرد هورمون های تیروئیدی دارد، بدین ترتیب در حفظ سلامت موهای در حال رشد مهم می باشد. وجود مقادیر کافی ید در رژیم غذایی به استفاده مناسب از مواد مغذی در فولیکول های مو کمک شایانی می کند. منابع مناسب آن شامل: نمک یددار، غذاهای دریایی به ویژه ماهی های آب شور، لبنیات پاستوریزه و برخی از سبزیجات می باشد.کلسیمدریافت کافی کلسیم در رشد و تغذیه مناسب فولیکول های مو نقش بسزایی دارد. کلسیم در رنگدانه دار شدن مو و حفظ استحکام آن حائز اهمیت می باشد. کمبود توام کلسیم، ویتامین b2 و ویتامین b5 موجب سفید شدن مو می شود. البته با کمبود دریافت رژیمی مس نیز عوارض وخیم تر می شود، به طوری که فولیکول های مو دچار سوء تغذیه می شوند. نتیجه گیریدر مجموع، داشتن رژیم غذایی متعادل و حاوی مواد غذایی متنوع می تواند در حفظ سلامت مو نقش مهمی داشته باشد و کفایت رژیم غذایی در سلامت و شادابی مو منعکس می شود. دریافت مکمل های رژیمی به تنهایی، نمی تواند تضمینی بر پیشگیری از سفید شدن موها باشد، بلکه با تشخیص به موقع کمبود مواد مغذی موثر در رشد و نمو موها و دریافت متناسب آن ها در محیطی به دور از استرس ها و آلودگی های شیمیایی، می توان از صدمات آینده موها و پیری زودرس آن ها پیشگیری کرد.

غذایی که می خوریم، علاوه بر حفظ سلامتی بدن، تاثیر زیادی در حفظ زیبایی ما دارد. یک برنامه غذایی مناسب باید تمام مواد مغذی لازم برای حفظ سلامتی بدن و زیبایی ظاهر را به مقدار کافی فراهم کند. در این مطلب مواد مغذی موثر و مهم در زیبایی ظاهر را به همراه منابع غذایی آنها برای شما بیان می کنیم.

1 ) پروتئین: قسمت عمده پوست بدن از پروتئین تشکیل شده است. مولکول های پروتئینی نمی توانند از طریق لایه های سطحی پوست به داخل بافت ها نفوذ کنند. بنابراین شما باید از طریق غذا، پروتئین مورد نیازتان را تامین کنید. کمبود پروتئین باعث شل شدن پوست می شود. برای حفظ سلامتی مو، پوست، دندان ها، ناخن و سفت شدن پوست باید هر روز به مقدار کافی پروتئین مصرف کنید. منابع غذایی پروتئین عبارتند از: کلاژن یکی از مهمترین پروتئین های بافت پیوندی پوست است که درجلوگیری از ایجاد چین و چروک و برطرف کردن آن نقش مهمی دارد.غذاهای پروتئینی حاوی کلاژن شامل آواکادو، مخمر (ما»الشعیر)، حبوبات، آجیل، کنجد، دانه آفتابگردان وغلات سبوس دار است. سایر غذاهای پروتئینی که باعث می شوند، بدن بین سلول های جدید و سلول های مرده پوستی تعادل برقرار کند، شامل: ماهی، مرغ، گوشت قرمز، تخم مرغ، شیر و لبنیات، جوانه گندم و پروتئین های گیاهی است.
2 ) چربی ها: چربی های غیراشباع موجود در روغن های گیاهی باعث جذب ویتامین های محلول در چربی (A,D,E  ) می شوند. همچنین با تامین چربی پوست باعث درخشندگی و شادابی پوست می شوند. شما می توانید روزانه 1 تا 2 قاشق غذاخوری روغن مایع گیاهی همراه با سالاد مصرف کنید. منابع غذایی چربی ها عبارتند از: کره، روغن های گیاهی مثل روغن زیتون، روغن ذرت، سویا، گلزا (کانولا) و... و آجیل.
3 ) آب: باید روزانه 6 تا 8 لیوان آب بنوشید. آب، رطوبت پوست را تامین می کند. سموم را از بدن دفع می کند و آلودگی های خون را از بین می برد. همچنین مانع زدن جوش روی پوست می شود. درصورتی که به مقدار کافی آب مصرف نکنید، بدن از ذخایر آبی پوست استفاده می کند و باعث کم آبی پوست و خشک شدن آن می شود.
4 ) ویتامین ها: ویتامین هایی که برای زیبایی به آنها نیازمندیم عبارتند از:
-  ویتامین  A  یا بتاکاروتن: ویتامین  A  در حفظ سلامتی موها و چشم ها موثر است. همچنین برای پیشگیری و از بین بردن عفونت های پوستی مهم است. ویتامین  A  خشکی پوست، شوره سر و چین و چروک را از بین می برد. باعث گردش خون در پوست و سرخی و درخشانی آن می شود. کمبودویتامین  A  باعث خشکی و زبری پوست، چین و چروک، خشکی مو، شوره سر، کنده شدن پوست ناخن، جوش صورت و بدن و ظاهری خسته می شود. منابع غذایی ویتامین  A  عبارتند از: جگر، روغن کبد ماهی، شیر و لبنیات، زرده تخم مرغ، کره پاستوریزه، هویج، هندوانه، گوجه فرنگی و سبزیجات سبز برگی شکل.
-  ویتامین های گروهB :   این گروه از ویتامین ها برای شفافیت و درخشانی پوست و حفظ شادابی آن و سفیدی دیررس موها لازم است. در کل برای حفظ سلامتی پوست و مو و چشم های ضروری هستند. مطالعات نشان داده که، 40 درصد افراد مبتلا به درماتیت (خشکی و تورم پوست) دچار کمبود ویتامین  B  هستند. همچنین اثر استرس را در بدن از بین می برند. استرس تاثیرات نامطلوبی بر ظاهر فرد دارد. کمبود ویتامین های گروه  B  باعث چرب شدن موها، شوره سر، خشکی پوست، پوسته پوسته شدن لب ها، قرمزی و سوزش پوست، چین و چروک زودرس پوست، کاهش رشد موها، سفید شدن موها و ترک های ملتهب در گوشه بینی و دهان می شود. منابع غذایی ویتامین گروه  B  عبارتند از: غلات سبوس دار مثل نان سنگک، بیسکویت سبوس دار، آرد سبوس دار، آجیل، سبزیجات سبز برگی شکل، گوشت قرمز، جگر، مخمر (ما»الشعیر) و ملاس.
-  ویتامینC :   در ترکیب با پروتئین، برای تولید کلاژن لازم است. کلاژن یکی از پروتئین های بافت پیوندی پوست است که مثل یک چسب پوست را به بدن می چسباند و از چروک شدن پوست جلوگیری می کند. عمل غدد چربی پوست را تنظیم می کند، در نتیجه از خشکی پوست، چین و چروک صورت و موخوره شدن جلوگیری می کند. ویتامین  C  برای حفظ سلامتی مو، چشم، دندان ها، مقاومت در برابر عفونت، درمان زخم ها و استحکام بافت های پوستی لازم است. ویتامین  C  در ترکیب با بیوفلاوونوئیدها از تجمع رنگدانه ای پوستی که در اثر تابش آفتاب به لکه های قهوه ای تبدیل می شوند، جلوگیری می کند. دیواره مویرگ های خونی را محکم می سازد، در نتیجه از کبود شدن یا خونریزی جلوگیری می کند. ترشح چربی از غدد چربی پوست را تنظیم می کند، در نتیجه از خشکی پوست جلوگیری می کند. از خونریزی لثه ها جلوگیری می کند. منابع غذایی ویتامین  C  عبارتند از: انواع سبزیجات سبز مثل کلم بروکلی، کلم پیچ، فلفل سبز و گوجه فرنگی، انواع میوه های تازه مثل لیمو، پرتقال، گریب فروت، طالبی، کیوی و توت فرنگی، سیب زمینی، مویز سیاه، شاتوت، تمشک، آلبالو، گیلاس و انگور منابع غنی از فلاوونوئیدها هستند.
-  ویتامین  D  :برای حفظ سلامتی دندان ها، استخوان، ناخن و نیز جذب کلسیم و فسفر در بدن لازم است. این ویتامین سلامتی چشم ها، پوست و دندان ها را افزایش می دهد. کمبود آن باعث پوسیدگی و خرابی دندان ها می شود. کمبود ویتامین D باعث پوسیدگی و خرابی دندان ها می شود. منابع غذایی ویتامین  D  عبارتند از: نور خورشید، شیر، جگر گاو، ماهی آزاد و تن، کره حیوانی، دانه های جوانه زده و روغن کبد ماهی.
-  ویتامین E :  حالت عضلات و بافت های بدن را حفظ می کند و از چین و چروک و پیری زودرس پوست جلوگیری می کند. از خشکی پوست، ایجاد لکه های قهوه ای، ریزش مو و شوره سر جلوگیری می کند. به گردش بهتر خون کمک می کند و جای زخم را بهبود می بخشد. تحقیقات نشان داده که دریافت مقادیر بالای ویتامین  E  تکثیر سلول های بدن را دو برابر می کند و در نتیجه فرایند پیری را کند می سازد و از چین و چروک زودرس جلوگیری می کند. البته چون ویتامین  E  یک ویتامین محلول در چربی است، باید قرص آن را تحت نظر پزشک مصرف کرد، زیرا مقادیر بالای آن ایجاد مسمومیت می کند. منابع غذایی ویتامین  E  عبارتند از: نان سبوس دار، غلات سبوس دار، جوانه گندم، شیر، دانه جوانه زده، کلم بروکلی، کره حیوانی، زرده تخم مرغ، جگر، زیتون، دانه آفتابگردان، آجیل، روغن های مایع گیاهی مثل روغن جوانه گندم، سویا، بادام، گردو، فندق و ذرت.
نکته: اگر دچار بیماری دیابت یا فشار خون بالا یا پرکاری تیروئید هستید، باید تحت نظر پزشک و با توصیه او از قرص ویتامین  E  استفاده کنید. هرگز قرص ویتامین  E  را خودسرانه مصرف نکنید.
5 ) املاح: بدن به املاح مختلفی نیازمند است و برای زیبایی به املاح زیر نیازمندیم:
-  کلسیم: کلسیم و فسفر، هر دو با هم باعث حفظ سلامتی دندان، مو، ناخن و استخوان ها می شوند. کلسیم آسیب و لکه های پوستی را از بین می برد و پوست خسته و مرده را از نو زنده می کند. کمبود کلسیم باعث پوسیدگی دندان ها و از بین رفتن استحکام لثه ها می شود. منابع غذایی کلسیم عبارتند از: شیر و لبنیات، گندم سبوس دار، سبزیجات سبز برگی شکل، ماهی مثل ماهی آزاد و ساردین، سویا، دانه آفتابگردان، هندوانه، پرتقال و لیموشیرین.
-  فسفر: سلامتی دندان ها و لثه را افزایش می دهد. منابع غذایی فسفر عبارتند از: شیر و لبنیات، زرده تخم مرغ، ماهی، مرغ، گوشت قرمز، غلات، آجیل و آبمیوه.
-  کروم: جریان خون را بهبود می بخشد که در سلامتی پوست و مو مهم است. منابع غذایی کروم عبارتند از: مخمر (ما»الشعیر)، پنیر، روغن ذرت، جگر، گوشت قرمز و غلات سبوس دار.
-  مس: برای تولید رنگدانه های پوستی و جلوگیری از لکه های زیر پوستی ناشی از پارگی رگ های خونی لازم است. همچنین با کمک سایر مواد مغذی، خاصیت کشسانی پوست را حفظ می کند. منابع غذایی مس عبارتند از: جگر گاو، جوجه، سبزیجات سبز برگی شکل، قارچ، آجیل، کشمش و غلات سبوس دار.
-  ید: سلامتی مو، پوست، ناخن ها و دندان ها را افزایش می دهد. منابع غذایی ید عبارتند از: نمک یددار، غذاهای دریایی مثل ماهی و میگو، پیاز و روغن های گیاهی.
-  آهن: برای حفظ سلامتی ناخن ها، رنگ پوست و رشد مو لازم است. منابع غذایی آهن عبارتند از: زرده تخم مرغ، گوشت قرمز لخم، جگر، گندم سبوس دار، برگه میوه ها، حبوبات و سبزیجات سبز تیره مثل اسفناج.
-  منیزیم: از اختلالات پوستی جلوگیری می کند. منابع غذایی منیزیم عبارتند از: بادام، سیب، زردآلو، موز، سبوس، ذرت، شیر و لبنیات، انجیر، گریپ فروت، لیمو شیرین، گوشت قرمز، سویا و سبزیجات برگی شکل خام.
-  منگنز: باعث حفظ سلامتی مو می شود. منابع غذایی منگنز عبارتند از: موز، چغندر، سبوس، قهوه، زرده تخم مرغ، سبزیجات برگی، حبوبات، آجیل، آناناس، چای و غلات سبوس دار.
-  پتاسیم: در سلامتی پوست نقش دارد و از ورم کردن پوست جلوگیری می کند. منابع غذایی پتاسیم عبارتند از: موز، مرکبات، برگه میوه ها، قهوه، سبزیجات تازه، کیوی، گوشت قرمز لخم، حبوبات، بادام زمینی، سیب زمینی و چای.
-  سلنیم: خاصیت کشانی پوست را حفظ می کند. از شوره سر جلوگیری می کند و آن را از بین می برد. منابع غذایی سلنیم عبارتند از: سبوس، کلم بروکلی، جوجه، زرده تخم مرغ، شیر، پیاز، گوشت قرمز، غذاهای دریایی، گوجه فرنگی و غلات سبوس دار.
-  گوگرد: در حفظ سلامتی مو، ناخن و پوست موثر است. از درماتیت، اگزما و پسوریازیس جلوگیری می کند که هر سه از بیماری های پوستی هستند. منابع غذایی گوگرد عبارتند از: سبوس، کلم پیچ، پنیر، تخم مرغ، ماهی، قارچ، آجیل، نخود، لوبیا و جوانه گندم.
-  روی: در تولید کلاژن نقش دارد. از بروز چین و چروک و خستگی پوست جلوگیری می کند و لکه های پوستی را درمان می کند. از ریزش مو و شکنندگی ناخن ها جلوگیری می کند. عدم دریافت کافی روی باعث کمبود ویتامین  A  در بدن می شود، هرچند که ویتامین  A  به مقدار کافی مصرف شود. منابع غذایی روی عبارتند از: مخمر (ما»الشعیر)، تخم مرغ، گوشت قرمز لخم، حبوبات، قارچ، شیرخشک بدون چربی، تخمه کدو، تخمه آفتابگردان، اسفناج و غلات سبوس دار.

در قرن نوزدهم و در جریان مبتلا شدن بسیاری از دریانوردان به بیماری اسکروی این دریانوردان چاره کار را در مصرف مرکبات دیدند و بالاخره در سال ۱۹۲۸ (میلادی) این ویتامین در میوه پرتقال کشف شد و اسید اسکوربیک نام گرفت. این ویتامین که از ویتامین‏های محلول در آب است، در برابر حرارت و مواد قلیایی از بین می‏رود. این ویتامین در واکنشهای شیمیایی بدن یک حمل کننده الکترون است و از مهمترین آنتی اکسیدانها می‏باشد. ^[۲] ویتامینc جامدی سفید رنگ و محلول در اب و غیر سمی ست که مصرف ان سامانه ایمنی بدن را افزایش می دهد. دارای استر حلقوی ست و در محیط ابی ابکافت میشود و اسید میسازد به همین دلیل به ان اسید اسکوبیک می گویند

ویتامین ث آنتی اکسیدان است، یعنی در جریان خون قرار گرفته و اثر شیمایی موادی که به بافت‏های بدن آسیب می‏رسانند را خنثی می‏کند. این ویتامین موجب محافظت پوست در مقابل آثار مخرب اشعه ماورای بنفش نور خورشید می‏شود. همچنین این ویتامین به افزایش قدرت ایمنی بدن استحکام لثه ‏ها و دندان‏ها کمک می‏کند.^[۲] این ویتامین همچنین باعث ساخت کلاژن شده و در پیشگیری از بالارفتن کلسترول خون و ایجاد لخته ‏های خونی در رگ مؤثر است .^[۳] اشاره شده‌است که این ویتامین برخلاف تفکر همگان کمکی در پیشگیری از بروز سرماخوردگی نمی‏کند و فقط طول دوره بیماری را کوتاه و به تخفیف عوارض آن کمک می‏کند. ^[۴] همچنین مصرف این ویتامین باعث جذب بهتر آهن در بدن می‏شود و به افرادی که دچار کم‏خونی هستند توصیه می‏گردد.
ویتامین ث به عقیده برخی کارشناسان احتمال بروز سکته مغزی در افراد غیر سیگاری را تا ۳۰٪ و در افراد سیگاری تا ۷۰٪ کاهش می‏دهد. به اعتقاد این محققان آنتی اکسیدان‏هایی مانند ویتامین ث احتمالا سلول‏ها را از فشار اکسیدی که در سکته مغزی موثر هستند، حفظ می‏کند. البته به گفته دانشمندان ویتامین ث که از طریق مصرف طبیعی کسب شود، اثرش بسیار بیشتر است. ^[۵][۶].همچنین در تحقیق دیگری دانشمندان مصرف این ویتامین را در تراکم استخوانی افراد موثر دانسته‏اند ^[۷].در پژوهشی دیگر نیز گفته شده‌است که تزریق مقدار زیادی ویتامین ث به افرادی که دچار سرطان هستند باعث می‏شود که رشد سرطان در آنها را متوقف کند. این ویتامین می‏تواند زنجیره‏ای مخرب در درون سلول بیمار بوجود آورد. گفته شده که تزریق این ویتامین به موش‏هایی که دچار تومور بودند، اندازه تومور‏های آنان را به نصف کاهش داده‌است. ^[۸]. این ویتامین از اکسید شدن سلول‌های چرب حاضر در غشاء سلولی توسط عوامل اکسید کننده جلوگیری می‌کند؛ با تداوم اکسید شدن سلول‏های چرب و ایجاد تغییراتی در سلول و ماده ژنتیکی سلول باعث بروز برخی سرطان‌ها می‌شود.^[۹] محققان مصرف این ویتامین را به کسانی که از بیماری‏های قلبی رنج می‏برند نیز توصیه کرده‏اند. زیرا ویتامین ث باعث تسلم شریان شده و کمبود آن در بیماران قلبی همراه با خشکی و سفتی رگها می‏شود و باعث بوجود آمدن درد در این افراد می‏گردد.

ویتامین ث مورد نیاز برای هر فرد سالم ۶۰ میلی‏گرم در روز توصیه شده‌است ^{[۲] [۵]}.اگر فردی به مدت یک ماه به میزان کمتر از حداقل مورد نیاز یک فرد این ویتامین را دریافت کند دچار عوارضی مانند بیماری اسکروی، خونریزی لثه و همچنین خشکی پوست و آثار خون مردگی در زیر آن می‏شود ^[۲]. در پژوهشی دانشمندان به این نتیجه رسیدند که وجود چربی در غذا باعث می‏شود که ویتامین ث خاصیت ضد سرطانی خود را از دست بدهد. دانشمندان می‌گویند وقتی مخلوط از بزاق و مواد غذایی در معده با شیره‏ آن مخلوط می‌شوند، ویتامین ث موجود در مواد غذایی می‌تواند رادیکال‌های آزاد، یعنی همان موادی که سرطان‏زا هستند را از بین ببرد؛ رادیکال‌های آزادی مانند نیتریت که در مواد غذایی آماده و کنسروی، مانند سوسیس و کالباس به مقدار زیاد وجود دارند. اما در یک تحقیق، هنگامی که مقدار بیشتری چربی به همین مخلوط غذایی اضافه شد دیده شد که دیگر ویتامین ث نمی‌تواند این واکنش شیمیایی را انجام دهد.

معمولا اضافه این ویتامین از راه ادرار دفع می‏شود ^[۵]. اما مصرف خیلی زیاد آن باعث تکرر ادرار، سنگ کلیه و اسهال می‏شود. همچنین مصرف زیاد این ویتامین به صورت دارو باعث بروز اختلالات گوارشی، خطر ابتلا به سنگ اگزالات در مجاری ادراری و اعتیاد بدن به مقدار زیاد مصرف این دارو می‏شود

بیشتر جانداران این ویتامین را خود می‏سازند اما جاندارن دیگری مثل انسان هستند که باید این ویتامین را در طول روز از موادی که مصرف می‏کنند بدست بیاورند. این ویتامین هم بصورت طبیعی در منابع گیاهی و جانوری موجود است و هم بصورت مصنوعی و قرص. منابعی که بیشترین مقادیر این ویتامین را در خود دارند عبارتند از: توت فرنگی، کلم بروکلی، گریپ فروت، گوجه فرنگی، انبه، لیمو، گل کلم، سیب زمینی، هندوانه، اسفناج، کلم، نارنگی و مرکبات، کیوی و دیگر میوه‏ها و سبزی‏ها، منابع گیاهی دارای ویتامین ث و جگر منبع حیوانی دارای ویتامین ث است ^[۲]. نگهداری طولانی مدت در یخچال‏، پختن، گرمای هوا، نور و دخانیات باعث از بین رفتن این ویتامین می‏شوند. از این رو افراد سیگاری به این ویتامین نیاز بیشتری دارند ^[۳]. همچنین شیر مادر نیز دارای مقادیری از ویتامین ث می‏باشد و به همین جهت زنان باردار باید از مقدار بیشتری از این ویتامین مصرف کنند. همچنین می‏شود این ویتامین را ۳ تا ۶ ماه در دمای زیر صفر نگهداری کرد اما پس از آن تجزیه می‏شود. همچنین در میان سبزی‏ها ۲ سبزی‏های تیره برگ ویتامین ث بیشتری دارند و جعفری شش تا هفت برابر سایر سبزی‏ها دارای ویتامین ث می‏باشد

عملکرد ویتامین A 

برای بهبود بینایی افراد در نور کم مثل شب و

حفظ سلامتی سطح چشم،

دفاع از بدن و

سلامتی پوست است.

بر اثر کمبود این ویتامین فرد دچار ضخامت و خشک شدن قرنیه چشم می‌شود که به این بیماری گزروفتالمی(xerophthalmia) می‌گویند. اگر کمبود خیلی شدید شود فرد نابینا خواهد شد. ولی کمبود آن فرد را دچار شب کوری می‌کند.

ویتامین آ نقشی حیاتی در فعالیت سالم قلب و عروق بدن داشته و در تنظیم سالم فشار خون لازم است.

ویتامین آ در زخم‌های پوست، جوش‌ها و سایر عوارض پوستی چون دارویی، اثری درمانی داشته و کمبود آن موجب دیر درمان شدن زخم می‌شود.

ویتامین آ برای فعالیت مویرگ‌ها و حفظ جدار آنها لازم بوده و در عوارض قلبی عروقی یا خونریزی‌های مغزی کمبود این ویتامین دیده می‌شود.

ویتامین آ در عوارض و صداهای گوش در دوران سالمندی موجب درمان و رفع آن عوارض شده و مصرف آن از به وجود آمدن این عوارض و صداهای مختلف در گوش جلوگیری می‌نماید.

ویتامین آ در جلوگیری از پیری زودرس و نگهداری سلول‌های بدن و شادابی آنها تاثیر شایسته‌ای دارد.

ویتامین آ در بیماری‌های دستگاه تنفسی و سلول‌های مخاطی آن نقش درمانی داشته و کمبود آن موجب عوارض و آتروفی بافت‌های مخاطی بینی می‌گردد.

ویتامین آ در دوران بیماری‌ها و عفونت‌های مختلف در بدن مقاومت بدن را زیاد و عوامل ضد بیماری و میکروب را تقویت می‌نماید و موجب رفع بیماری شده و به سلامت بدن کمک می‌نماید.

ویتامین آ در رشد و نمو تاثیر داردو کمبود آن منجر به اختلال در رشد استخوانها می‌شود و برای کودکان جزو ضروریات حیاتی می‌باشد  و موجب فعالیت و نشاط آنان می‌گردد.

همچنین با کمبود آن ، ایمنی در برابر عفونت کاهش می‌یابد و کم خونی عارض می‌شود.

به دلیل تأثیر آن در تولید مثل ، کمبود ویتامین A منجر به عدم رشد مناسب جنین و سقط خود به خود می‌شود.

ویتامین آ در زگیل یا دانه‌های پوستی موجب درمان شدن بوده و به نظر می‌رسد کمبود این ویتامین موجب بروز این دانه‌ها و یا زگیل می‌شود.

منابع ویتامین آ

این ویتامین به فرم اصلی‌اش فقط در مواد غذایی حیوانی موجود است. ویتامین A به مقدار زیاد در جگر وجود دارد. درتخم مرغ میزان محدودی از آن یافت می‌شوند و شیر و لبنیات منابع خوب ویتامین A هستند . 

منابع حیوانی:

روغن جگر ماهی،

جگر گوساله, جگر مرغ, جگر گاو, پنیر, زرده تخم مرغ, کره تازه, قلوه

پیش سازهای ویتامین A یعنی کاروتنوئیدها که در بدن به ویتامین A تبدیل می‌شوند، که در سبزیجات با رنگ سبز تیره مثل سبزی خوردن و اسفناج، در سبزیجات نارنجی رنگ مثل هویج و کدو حلوایی و میوه‌های به رنگ نارنجی مثل پرتقال و گرمک وجود دارد.

منابع گیاهی:

هویج (در هویج ماده‌ای به نام کاروتن وجود دارد که بدن آن را تبدیل به ویتامین آ می‌کند).

و در سبزیجات بیش از همه « نخود- کلم بروکلی -جعفری, کدو, اسفناج, کاهو, شاهی»

و در میوه‌جات بیش از همه «زردآلو- خربزه, گیلاس, موز, خرما, هلو, پرتقال» بیشتر از سایر مواد غذایی دارای ویتامین آ می‌باشد.

ویتامین‌ها ترکیبات آلی هستند که به مقدار خیلی جزئی برای سوخت و ساز مواد غذایی و اعمال حیاتی بدن و رشد و نمو و تندرستی ضرورت دارند. تغذیه ناقص و رژیم غذایی نامناسب سبب کمبود یا فقدان یک یا چند ویتامین می‌شود و به بیماری‌های مختلف مانند بری بری و پلاگر می‌انجامد.
ویتامینها سبب تسهیل دگرگشت (سوخت و ساز بدن)، اسیدهای آمینه، چربی‌ها و کربوهیدرات‌ها می‌شوند و رشد و نمو و ترمیم سلولهای بدن را میسر می‌سازند. برخی از ویتامینها سبب جذب مواد غذایی در روده می‌شوند و بعضی نیز به عنوان کاتالیزور عمل می‌کنند. عمل آنها بر روی بافتهای اپی تلیال و همچنین استخوان بوده و در مجموع هر کدام از آنها از بروز یک عارضه جلوگیری می‌کند.
فونک نام Vitalamine، یعنی آمینی که حیاتی بوده و برای ادامه زندگی ضرورت دارد، را به موادی که سبب بهبود بیماری بری بری می‌شد و از گروه آمین بوده اطلاق کرد. پس از آنکه معلوم شد بسیاری از ویتامینها از گروه آمین نیستند حرف e از آخر واژه ویتامین حذف و واژه Vitamin مورد قبول واقع شد.

ویتامینها را به دو دسته مهم، شامل ویتامینهای محلول در آب و ویتامینهای محلول در چربی، تقسیم کرده‌اند. ویتامین E، ویتامین K، ویتامین D، ویتامین A را محلول در چربی و ویتامین C و ویتامین‌های گروه B را محلول در آب دانسته‌اند.

علاوه بر مواد معدنی، ویتامینها نیز مورد نیاز بدن هستند؛ زیرا بدون حضور آنها در غذا، سلامتی و تعادل اعضای بدن ناپایدار می‌شود و در اعمال حیاتی اختلالاتی ایجاد می‌گردد و عوارضی بروز می‌کند که گاه منجر به مرگ می‌شود.
ویتامین‌ها سوخت و ساز بدن را تنظیم می‌کنند و تنها کمبود یک ویتامین می‌تواند، تمام بدن انسان را به مخاطره اندازد. خوب است بدانید که بیشتر ویتامین‌ها از منابع اصلی طبیعی استخراج می‌شوند.

کلمهٔ ویتامین از واژه یونانی ویتا به معنی «زندگی» است

روی یا (zinc ) جزو 15 عنصر معدنی و ضروری است، که بدن ما به آن نیاز دارد. اگر به جدول تناوبیمواد نگاهی بیندازیم، می بنیم که این جدول شامل 114 عنصر یا ماده ی شیمیایی است که به صورت دوره ای و گروهی قرار گرفته اند و تمامی این تعداد عناصر از نظر خواص شیمیایی و فیزیکی با یکدیگر متفاوت هستند و بر اساس همین خواص در جدول طبقه بندی شده اند .
فلز روی نخستین بار در سال 1869 میلادی توسط دانشمند فرانسوی رولن به عنوان عامل رشد آسپرژیلوس نیگرا معرفی شد، سپس دکتر سامک و همکارانش ( در سال 1926 ) این عنصر را برای رشد گیاهان آلی ضروری تشخیص داد و پس از آن دکتر بل کینز در سال 1919 به نقش آن در حیوانات بزرگتر و دکتر برتراند و همکارانش در سال 1911و همچنین دکتر مک ( در سال 1926 ) به نقش عنصر روی در انسان اشاره کردند .
در بدن انسان حدود 4 – 1 گرم روی ( به طور متوسط 2/2 گرم روی ) وجود دارد که معادل نیمی ازآهن بدن است . مقدار این عنصر در بعضی از اعضای بدن بیشتر است که نشان دهنده ی نقش آن در این ارگان ها است. بیشترین مقدار روی در چشم، پانکراس و پوست ذخیره شده است ( 20 در صد روی کل بدن ) و به همین دلیل روی از ضایعات پوستی، اگزما و عارضه های دیگر پوستی جلوگیری می کند و بیماران بسیاری با چنین ضایعاتی با خوردن سولفات روی و استعمال پماد های جلدی روی ( به نام Zinc Oxide ) درمان شده و میشوند. هم چنین در مشیمیه ی چشم ، و پروستات و مایع منی صد برابر غلظت پلاسما، روی وجود دارد .
اعمال فیزیولوژی روی در بدن بسیار زیاد و پر اهمیت است. دانشمندان و محققان علم تغذیه در بررسی های خود در طی بیش از 20 سال به این نتیجه رسیده اند که روی در بسیاری از فعل و انفعالات شیمیایی بدن، شرکت داشته و برای حفظ سلامتی و طول عمر بدون امراض وجود آن لازم و ضروری است.
فلز روی آنتی اکسیدانی است که در واکنش های اکسیداتیو استرس نقش مهمی را بازی می کند . همان طور که میدانید در اطراف ما عوامل رادیکال زا و اکسیدان بسیار فراوان است و متاسفانه امروزه رابطه اکثر بیماری ها با این عوامل اکسیدان ثابت شده است.
بطور مثال با مصرف هر عدد سیگار 15000 رادیکال آزاد وارد بدن شخص مصرف کننده میشود که در صورت وجود نداشتن مواد آنتی اکسیدان ، بیماریهای مختلف در بدن ایجاد می شود.
ویتامین C، ویتامین E و بتا کاروتن ( پیش نیاز ویتامین A ) ، روی و سلنیوم 5 آنتی اکسیدان بسیار قوی شناخته شده در بدن هستند که عامل حفظ سلامتی و مبارزه با بیماری ها به شمار می روند. فلز روی، در افزایش سطح سیستم ایمنی و کارکرد صحیح دستگاه ایمنی نقش مهمی را به عهده دارد . روی عوامل وفلزات سمی توکسیک واردشده به بدن را جذب و خنثی می کند. به طور مثال در شهر های آلوده ای مانند تهران که مرتبا” سرب و سایر فلزات سنگین به بدن وارد می شود وجود کافی روی در بدن ، مانع از اثرات سمی و مخرب آن ها خواهد شد.
این فلز در ساختمان بیش از دویست آنزیم در بدن شرکت دارد. روی، علاوه بر شرکت در ساخت آنزیم ها به عنوان یک کاتالیزور یا تسریع کننده واکنش های بدن عمل میکند.
یکی دیگر از اعمال روی، فعالیت در تکثیر سلولی است. در ساختن دز اکسی ریبو نوکلوییک اسید یا DNA نیاز به روی میباشد و همان طور که می دانید DNA، رشته ژنتیکی اصلی تشکیل دهنده هسته سلولی است که بدون آن ادامه ی حیات سلولی ممکن نیست . البته در این جا بایستی اشاره کرد که سلول های گلبول قرمز خون استثنا هستند ، زیرا سلول های گلبول قرمز خون بدون هسته بوده و فاقد DNA می باشند .
همان گونه که در بالا عنوان شد در ساختمان بسیاری از آنزیم های بدن ، فلز روی شرکت دارد، به طور مثال آنزیم سوپر اکسید دیسموتاز که جزو آنزیم های مهم اکسیداتیو است به سه گروه تقسیم میشود که در ساختمان سلول ها شرکت می کنند:

• نوع سوپر اکسید دیسموتاز مانگان در درون میتوکندری ها ( کوره های سلولی )
• نوع سوپر اکسید دیسموتاز مس و روی در خارج از میتوکندری و در سیتوپلاسم سلول وجود دارند
• رادیکال های آزاد رسیده به سیتوپلاسم توسط این دو نوع سوپر اکسید دیسموتاز یعنی نوع روی ومس گرفته و خنثی میشوند.

• آنتی بیوتیک ها
• دیورتیک ها (مدرها)
• گلوکوکورتیکوئید ها ( کورتون ها )
• دارو های ضد حاملگی

• افرادی که در طی روز سیگار زیادی می کشند وکسانی که مشروبات الکلی می خورند ، به مقدار بیشتری روی نسبت به سایرین نیازمند هستند.
• بیمارانی که دارای مشکلات کبدی وکلیوی هستند، هم چنین بیماران مبتلا به دیابت، نیازمند به روی بیشتری هستند.
• در هنگام ابتلا به عفونت ها ، نیاز به دریافت روی ، بیشتر از سایر مواقع است.
• کسانی که دچار سوختگی شده اند و یا بیمارانی که سکته های قلبی ( آنفارکتوس قلبی ) کرده اند ، هم چنین افرادی که دچار آرتروز هستند، بیشتر از حد معمول به روی نیاز دارند.
• مقدار روی دریافتی از راه غذا به بدن بیماران مبتلا به سرطان باید اضافه شود.
• کم خونی یکی از بیماری هایی است که نیاز به دریافت روی را در بدن افزایش می دهد.
• تحقیقات و بررسی های بالینی نشان داده است کسانی که مبتلا به جوش های صورت (آکنه ) هستند ، دارای سطح پایینی از روی در خون بوده اند و دادن روزانه 200 میلی گرم گلوکونات روی که معادل 30 میلی گرم روی است می تواند باعث بهبود عفونت های جوش های آن ها شود.
• کسانی که مبتلا به نورودرماتیت و پسوریازیس هستند، اغلب مبتلا به کمبود روی هستند.
• کسانی که مبتلا به زخم های پوستی اند، جهت ترمیم و بازسازی سریع تر ، نیاز به مقدار روی بیشتری دارند.
• هم چنین افراد مبتلا به آلرژی و التهابات پوستی اغلب دچار کمبود سطح روی در خون هستند.
• بررسی های انجام شده بر روی حیوانات نشان می دهد، طحال حیواناتی که دچار کمبود طولانی مدت روی شده اند پس از مدتی دچار چروکیدگی شده است. همان طور که میدانید طحال از اندام های ایمنی در بدن به شمار می رود. بنابراین کاهش روی موجب به هم خوردن سیستم ایمنی می شود و معمولا” افراد دچار نقص ایمنی و کمبود روی ، اغلب مبتلا به گریپ و سرماخوردگی های متعدد می شوند.

• امروزه ثابت شده است که باروری و بارداری، تابع وجود روی در بدن است. فعال نبودن بیضه ها در آقایان و تخمدان ها در خانم ها و کم بودن اسپرم ها، همگی می تواند به علت کمبود روی در بدن باشد، که در نهایت منجر به ناباروری خواهد شد.
• تشکیل لکه های سفید در ناخن ، می تواند به دنبال کمبود روی در بدن ایجاد شود .
• امروزه ثابت شده است که در کنار سایر علل مثل ، کم خونی ، کمبود ویتامین ها ، استرس و. . . . ، کمبود روی از علل بسیار مهم ریزش مو است.
• درمان جوش های غرور جوانی و زخم های پوستی در صورت کاهش روی ، طول کشیده و مزمن خواهد شد.
• کاهش قدرت سیستم ایمنی را در پی دارد.
• کم بودن رشد بچه ها ،می تواند به علت کمبود روی در بدن باشد.
• اختلال در رشد اندام های جنسی در زن و مرد ، از کمبود روی نیز ناشی میشود.
• کمبود روی بر رشد سیستم عصبی به ویژه در بچه ها و نوزادان تاثیر منفی دارد.
• اختلالات خلقی رفتاری مثل افسردگی (دپرسیون )، اسکیزوفرنی و پرخاشگری نمونه ای از بیماری های پیامد کمبود روی میتوانند باشند.
• دیده شده است که اختلالات حافظه ، می تواند عارضه ی حاصل از کمبود روی در بدن باشد.
• کمبود روی ، خود را با پوکی استخوان ، ریزش دندان ها ، بیماری تیروئید ، بی اشتهایی و تغییر شکل ناخن ها نیز نشان میدهد.

• زخم های طول کشیده
• ریزش مو ، اختلالات رشد ناخن ها و پوسیدگی دندان ها
• اختلالات باروری و کاهش میل جنسی
• اسیدوز خفیف در خون
• کندی رشد بچه ها
• خشکی پوست واگزما
• عفونت های راجعه
• کاهش اشتها
• اختلالات حس های بویایی، بینایی و چشایی ( تشخیص ندادن طعم غذا ها )
• نداشتن تمرکز حواس
• زخم های معده
• اختلال جذب ویتامین Aدر بدن

مقدمه

جذب و انتقال کلسیم

عملکرد کلسیم در بدن

• ضربان قلب را تنظیم می‌کند.
• بیخوابی را کاهش می‌دهد.
• در متابولیسم آهن بدن مؤثر است.
• در تنظیم کار سیستم اعصاب بدن بخصوص در انتقال تحریکات نقش اساسی دارد.
• کلسیم عامل استحکام استخوانهاست. کلسیم کافی باید در غذای نوجوانان قبل از بلوغ وجود اشته باشد تا استخوانها تراکم مناسبی بیابند و در سالمندی به پوکی استخوان مبتلا نشوند.
• برای عملکرد عضلات ضروری است و تا کلسیم وجود نداشته باشد حرکت امکان پذیر نمی‌باشد.
• انتقال پیامهای عصبی با واسطه یون کلسیم صورت می‌گیرد.
• کلسیم در یکی از مراحل انعقاد خون دخیل است.

عوارض ناشی از کمبود کلسم بدن

جلوگیری از ابتلاء به استئوپروز

• دریافت کلسیم، و ویتامین D باید در حد استاندارد باشد.
• نباید سیگار بکشیم.
• نباید قهوه و چای بیش از حد مصرف کنیم.
• نباید دیورتیک (داروهای مدر) بیش از حد مصرف کنیم.
• باید بیشتر خود را در معرض خورشید قرار دهیم تا ویتامین D در زیر پوستمان تولید شود.
• در هر سنی که هستیم دست از ورزش کردن و فعالیتهای بدنی برنداریم، چرا که کم تحرکی استخوانها را پوک می‌کند.
• مصرف کافی منابع ویتامین D را فراموش نکنیم.

درمان پوکی استخوان با رژیم غذایی حاوی کلسیم

جبران دارویی کمبود کلسم بدن

میزان کلسیم در مواد غذایی

منابع کلسیم

انواع لبنیات غنی ترین و بهترین منبع کلسیم هستند و کلسیم موجود در آنها براحتی جذب می‌شود؛ هر لیوان شیر 300 میلیگرم کلسیم دارد که یک سوم نیاز روزانه ما را تأمین می‌کند. ماست ، پنیر و بستنی هم چون از شیر تهیه می‌شوند کلسیم قابل توجهی دارند. ماهی نیز منبع خوبی برای کلسیم است ماهیهایی چون ماهی آزاد ، ماهی تن و ساردین مقدار مناسبی کلسیم دارند. بیشتر سبزیجات سبز رنگ کلسیم زیادی دارند؛ روناس ، اسفناج ، کلم ، کلم بروکلی ، جعفری. بادام هم کلسیم زیادی دارد که با کشمش و انجیر و خرمای خشک ، میان وعده‌هایی مناسب و مقوی هستند. جالب است بدانید که گوشتها و میوه‌ها کلسیم زیادی ندارند. برای تأمین کلسیم روزانه ، حداقل 2 لیوان لبنیات لازم دارید به علاوه باید از سبزیجات و حبوباتی که کلسیم قابل توجهی دارند نیز بیشتر استفاده کنید.

مواد غذايي حاوي ويتامين PP : نخودفرنگي، گندم سياه، پرتقال، تخم‎مرغ، اسفناج، مخمر آبجو، گندم، جو، غلات، حبوبات، سبزي‎ها، ميوه‎ها، گوشت، شير، نخود، جگر گاو، سيب‎زميني، ذرت، هلو و خرما.

موادغذايي داراي ويتامين H : مخمر آبجو، جگر، زرده تخم‎مرغ، برنج پوست نشده، شير، قلوه، نخود، قارچ، اسفناج، پياز، كلم، گوجه فرنگي، هلو

ويتامين F

مواد غذايي حاوي ويتامين F : جوانه گندم، تخمه آفتابگردان، سويا، بادام، آواكادو، بادام زميني، پسته، فندق، ماهي، روغن زيتون، ذرت و پنبه دانه

اين ويتامين در اسفناج، كلم، مارچوبه، خيار، كاسني، كاهو، سيب، سبزي‎ها (مخصوصاً تيره رنگ‎ها)، كلم سياه، خشكبار، جوانه گندم و مخمر آبجو يافت مي‎شود

.    اين ويتامين نقش عمده‎اي درتشكيل گلبول‎هاي قرمز و رفع كم‎خوني مي‎باشد

اين ويتامين در جگر، روغن حيواني، تخم مرغ محلي، كره محلي، گوشت گوسفند و شتر يافت مي‌شود.

ويتامين B12 در پنير، جگر، ماست، گوشت، تخم‎مرغ و قلوه يافت مي‎شود

در سبزي‎ها ريشه دارد، كشك و شيرترش موجود مي‎باشد.

اين ويتامين در غلات‎ و هسته زردآلو، مخمرآبجو، شلتوك برنج و كدوحلوايي يافت مي‎شود.

ويتامين B17 در سيب، گيلاس، آلبالو، هلو(در چين يك نوشيدني است كه طعم مايل به تلخ دارد از هسته هلو ساخته مي‎شود و بيشتر چيني‎ها آن را مي‎خورند) آلو و شويد پيدا مي‎شود.

ويتامين C در مركبات و انواع توت‎ها و سبزي‎ها، گوجه‎فرنگي، كلم و انواع آن و سيب‎زميني، فلفل، انبه، مارچوبه، ريشه چغندر، كدوسبز، بادنجان، غازياغي، برگ زيتون تلخ، سير، نعنا، خردل، تربچه، گلابي، انار، ميوه گل نسترن، شلغم، هندوانه، كيوي و خربزه مي‎توان پيدا كرد.

تامين D در روغن جگر ماهي، جوانه گندم، ميگو، شير، جگر گوساله، كاكائو، ماهي آزاد كه مقدار زيادي ويتامين D دارد، زرده تخم‎مرغ، خامه تازه، روغن زيتون، روغن نارگيل، خرما، مغز قلم گاو، گوسفند، گوساله و ماهي ساردين يافت مي‎شود.

مواد داراي ويتامين E : سويا، پسته، بادام زميني، كاهو، گوجه‎فرنگي، هويج، زرده تخم‎مرغ، فندق، گردو، جوانه گندم، كره، اسفناج، ذرت، پنبه دانه، آفتابگردان، روغن زيتون، نارگيل، مويز، انگور، توت، گريپ فروت، زردآلو، آلو، گلابي، هلو، كيوي، كرفس، تره‎فرنگي، سيب‎زميني، شاهي، بلوط، جو سياه، لوبياسبز، كلم و قارچ

اين ويتامين در جگر، زرده تخم‎مرغ، شكلات، جوانه عدس و لوبيا همراه با حرارت مخمر آبجو، غلات، ماهي و جوانه گندم يافت مي‎شود.