گیاهان دارویی

مس یک عنصر کمیاب است که برای اغلب جانداران از جمله انسان، ضروری است. اثر مس بر سلامتی انسان به علت این واقعیت است که این عنصر بخشی از آنزیمهاست که پروتئینهای مؤثر بر واکنشهای بیوشیمیایی درون تمامی سلولها هستند. مس در جذب، ذخیره و سوخت و ساز آهن نقش دارد. علایم کمبود مس مشابه کم خونی فقر آهن است. مس در معده و دیواره مخاطی روده کوچک جذب می شود، اما بخش اعظم آن در روده

کوچک صورت می گیرد.

مس در خون به صورت متصل به پروتئینها وجود دارد. این عنصر به وسیله اغلب سلولها در قالب یک بخش از آنزیمهای دخیل در تولید انرژی و حفاظت از سلولها در برابر تخریب و همچنین قدرت بخشیدن به بافتهای پیوندی و میانجیهای عصبی درون مغز، مورد استفاده قرار می گیرد. یکی از پروتئینها به نام «سِرلوپلاسمین» نقش انتقال مس و همچنین تبدیل آهن به شکلی که بتواند به سایر بافتها منتقل گردد را به عهده دارد. میانگین سطح مس ذخیره شده در بدن از 50 تا 120 میلی گرم می باشد و قسمت اعظم آن در کبد یافت می شود. دریافت اضافی مس از راه غذا، سبب افزایش مقدار دفعی آن در ادرار می گردد. با این وجود، تحت شرایط طبیعی مس زیادی از راه ادرار دفع نمی گردد. بیشتر مس از راه صفرا وارد لوله گوارش می گردد و مقداری مجددا از آن قسمت باز جذب می شود. برداشت و دفع مس از راه صفرا کمک می کند تا مس در بدن حفظ شده و مقدارش به دقت تنظیم گردد.

چرا ما نیاز به مس داریم؟

مس به همراه آهن که هر دو از مواد معدنی هستند، برای تشکیل هموگلوبین ضروری است. همچنین این ماده به حفظ سلامتی استخوان، رگهای خونی و اعصاب کمک می کند.

چگونه می توانیم مس کافی

دریافت کنیم؟

مصرف انواع غذاهایی که حاوی مس هستند، بهترین راه دریافت مقادیر کافی مس می باشد. افراد سالمی که یک رژیم غذایی متعادل دارند، به ندرت نیاز به مکمل پیدا می کنند. دریافت مس در مقایسه با توصیه های موجود نسبتا پایین است و غذاهای اندکی یافت می شوند که واقعا منابع خوب مس باشند. بنابراین برای اطمینان از دریافت کافی آن نیاز به دقت می باشد.

از میان میوه و سبزیجات، سیب زمینی مس بیشتری را در مقایسه با سایرین تأمین می کند. جالب توجه اینکه غذاهایی که حاوی مقادیر کمی از مس هستند، به علت تکرر و فراوانی مقدار مصرف توسط افراد، نقش مهمی در تأمین نیازمندی آنها ایفا می کنند.

نتیجه یک مطالعه تحقیقاتی نشان می دهد که آمینواسیدی به نام «متیونین» جذب خالص مس را در انسان دو برابر می کند. اگر چنین مطلبی را در نظر بگیریم، اهمیت دریافت منابع پروتئینی از قبیل گوشت در رژیم غذایی را در می یابیم. عامل دیگری که سبب افزایش جذب مس به میزان سه برابر یا بیشتر می گردد، حضور سدیم در روده کوچک است. لذا افزودن مقدار کمی نمک به غذا در صورت عدم حضور گوشت در وعده غذایی، به این امر کمک خواهد نمود. اسیدهای موجود در میوه ها از قبیل اسیدسیتریک، لاکتیک، مالیک و استیک سبب محلول نمودن مس می شوند، به همین علت است که میوه ها به جذب مس کمک می کنند. به طوری که نشان داده شده است، سیب نقش مهمی در حفظ مس بدن ایفا می کند. گرچه قندهای فروکتوز و ساکارز موجود در میوه ها نیاز بدن به مس را بالا می برند.

تداخل عوامل غذایی

مصرف مقادیر زیاد عنصر روی با مس تداخل دارد. استفاده از قرصهای مولتی ویتامین و مینرال حاوی روی و فاقد مس می تواند خطرناک باشد. مصرف زیاد ویتامین C با کاربرد مس درون بدن مداخله می کند و جذب آن را نیز کاهش می دهد. در حیوانات دچار کمبود مس، دادن ویتامین Cسبب پارگی آئورت (شریان اصلی قلب) می گردد. دادن قندهای فروکتوز یا ساکارز به این حیوانات، احتمال مرگ و میر ناشی از پارگی بخش فوقانی قلب را سه برابر می کند که تاکنون علت آن ناشناخته باقی مانده است. فیتاتها که در گندم یافت می شوند، جذب مس را تا حدودی کم می کنند ولی اثر آنها بر مس به اندازه سایر عناصر کمیاب نیست.

کلسترول نیز گفته شده است که مس کبد خرگوشها را کاهش می دهد. اما این صحیح نیست که به خاطر اندک افزایش در جذب مس، بخواهیم کلسترول را که بخش ضروری غذای ماست و حذف آن به معنای حذف منابع غنی مس از قبیل جگر و تخم مرغ است، از رژیم غذایی خود کنار بگذاریم.

اغلب افراد کافی است که برای دریافت مس کافی، یک رژیم متعادل و متنوعی را رعایت کنند؛ حتی اگر تداخلات مذکور وجود داشته باشد. فقط در صورتی این مداخله های غذایی ممکن است خطرناک گردد که وضعیت تغذیه فرد حاشیه ای و یا دچار کمبود باشد.

چگونه غذاها را تهیه کنیم که

مس هدر نرود؟

مس در طبخ برخی غذاها، حتی تحت بهترین شرایط نیز هدر خواهد رفت. برای حفظ آن بایستی غذاها را در حداقل مقدار آب پخت. تا جایی که ممکن است زمان طبخ بایستی کوتاه گردد.

یک سهم مس به چه معناست؟

اندازه سهم «Serving Size» به کار رفته در فهرست منابع غذایی فقط تخمینی از مقدار غذایی که بایستی مصرف گردد را نشان می دهد. مقدار ماده مغذی در هر سهم بستگی به وزن آن دارد. به طور مثال، 21 لیوان قارچ پخته شده حاوی مس بیشتری در مقایسه با 21 لیوان قارچ خام است، زیرا یک سهم قارچ پخته شده، وزن بیشتری دارد. بنابراین درون فهرست غذایی، قارچ به صورت پخته شده آورده می شود. قارچ خام مقداری مس تأمین می کند ولی نه به اندازه ای که 21 لیوان آن در فهرست منابع خوب غذایی آورده شود.

معنای یک منبع غذایی خوب

چیست؟

یک منبع غذایی خوب مس حاوی مقادیر قابل توجهی مس به نسبت میزان انرژی آن است و حداقل 10 درصد توصیه های مجاز روزانه (RDA)را برای مس در یک سهم غذایی انتخابی تأمین می کند. RDAبرای مس 2 میلی گرم در روز است. (دریافت کافی و مطمئن تخمین زده شده برای بزرگسالان 5/1 تا 3 میلی گرم می باشد).

منابع خوب مس چیست؟

با توجه به جدول (1)، فهرستی از منابع خوب مس و در صدی از RDAمس را که تأمین می کنند، ملاحظه می کنید. این فهرست بر اساس گروههای غذایی مختلف ارائه شده است.

فقیرترین منبع مس، شیر گاو فرآیند نشده می باشد که در هر 30 گرم حاوی 4/1 میلی گرم مس است. این امر ممکن است تطبیقی برای محافظت غدد شیری گاو در برابر رشد میکرو ارگانیسها (موجودات ذره بینی) باشد. نوزادان پستانداران در عوض، دارای ذخایر کبدی مس هستند که نیازشان را تأمین می کند. بزرگسالانی که مقادیر فراوانی شیر و ماست مصرف می کنند، بدون آنکه از منابع غنی مس استفاده کنند، در معرض خطر کمبود مس قرار خواهند گرفت.

دانشمندانی که می خواهند برای مقاصد تحقیقاتی، کمبود مس ایجاد کنند، از شیر کمک می گیرند. این محتوای کم مس احتمالاً در ارتباط معنی دار آماری میان مصرف شیر و افزایش بیماریهای قلبی ـ عروقی نقش دارد. حتی گفته شده است که شیر عامل خطر مهمتری در مقایسه با کشیدن سیگار می باشد. اما در برابر تمامی این مطالب باید به این نکته اشاره نمود که شیر مادر حاوی 4 تا 6 برابر مس بیشتری در مقایسه با شیر گاو می باشد. همان طور که در جدول مشاهده می گردد مس در غذاهایی از قبیل مغزها (5/0 ـ 2/0 میلی گرم در هر قاشق غذاخوری)، صدف (7/3 ـ 1 میلی گرم در هر سهم)، گوشت امعاء و احشاء (8/3 میلی گرم در هر سهم جگر گوساله) و حبوبات (2/0 میلی گرم در هر سهم) یافت می شود.

غلات و فرآورده های آنها و شکلات نیز سطوح قابل توجهی از مس را دارا هستند. غنی ترین منبع مس جگر گوسفند می باشد که 2 برابر جگر گاو و 10 برابر جگر سایر حیوانات می باشد و جگر سایر حیوانات مقدار 4 تا 17 میلی گرم در هر سهم حاوی مس می باشند.

سبزیجات کم نشاسته حدود 1 میلی گرم مس در هر 30 گرم دارند، لذا منابع خوبی هستند. حبوبات و دانه های روغنی مشابه اغلب جگرها حاوی مس هستند و غلات نصف این مقدار مس دارند. عسل همانند شیر گاو دارای مس کمی است. آب آشامیدنی می تواند معادل 8/0 میلی گرم در هر روز در صورتی که در لوله های مسی جریان داشته باشد، در تأمین مس نقش داشته باشد. دستبندهای مسی گرچه مسکنهای نسبتا غیر کارآیی هستند ولی در تابستان برای آرتریت روماتوئید مفید هستند.

کمبود مس

حیواناتی که به طور تجربی دچار کمبود مس می شوند، علایم کم خونی، مشکلات قلبی ـ عروقی از قبیل پارگی عروق، قلب و الکتروکاردیوگرام غیر طبیعی، کلسترول، تری گلیسیرید و قند خون بالا را بروز می دهند. یک رژیم غذایی حاشیه ای از مس در طول زندگی فرد را مستعد بیماریهای قلبی می کند.

کمبود مس در نوزادان نارس و همچنین دچار سوء تغذیه، مشاهده شده است. بروز علایم کمبود در بالغین نادر است، مگر در مواردی که کمبود دریافت یا مصرف مکمل روی به مدت طولانی وجود داشته باشد.

در بیماریهایی از قبیل اتساع رگهای آئورت، شکمی و قفسه سینه، هموروئید (بواسیر) و دررفتگی دیسک که بیماریهای بافت ماهیچه ای (و خصوصا الاستین که پروتئین ساختمانی ماهیچه هاست) هستند، کمبود مس وجود دارد. همچنین گفته شده است که در افراد مصرف کننده منابع غذایی غنی از مس از قبیل جگر و صدف، آمفیزم و خاکستری شدن موها کمتر شایع است.

مسمومیت از مس

موارد مسمومیت از مس نادر هستند، اما وجود دارند. مصرف اضافی مس منجر به تخریب کبد می شود. دریافت مکمل مس بیشتر از 3 میلی گرم در روز، می تواند مشکلاتی را ایجاد کند. مقادیر 10 میلی گرم در روز در طی چندین هفته ممکن است منجر به بروز علایم مسمومیت از قبیل ضعف و تهوع گردد.

مسمومیت مزمن در طی چندین سال می تواند سبب کاهش وزن، فشار خون بالا (عدم تحمل نمک) ناتوانی جنسی، از دست دادن توانایی دفع پتاسیم و در نتیجه اسپاسمهای ماهیچه ای شبانه و ادم گردد. به طوری که دانشمندان اظهار داشته اند، بیشتر این علایم ناشی از تداخل مس و روی و جلوگیری از جذب روی در نتیجه مسمومیت با مس می باشد.

افراد مبتلا به بیماری ارثی ویلسون (عدم توانایی ژنتیکی ساخت سرلوپلاسمین)، افراد مبتلا به نوعی از بیماری شیزوفرنی و کودکان در معرض خطر بالای مسمومیت از مس قرار دارند. لوله کشی آب از جنس مس می تواند مقادیر فراوانی مس خصوصا به افرادی که آب زیاد می نوشند و کودکانی که شیرخشک مصرف می کنند، برساند.